İkinci Karabağ savaşı ve sonrasındaki gelişmeler - Yılmaz, Dilara (My University, 2023)
Kadim Türk yurdu olan Karabağ toprakları, 19. yüzyılın ilk yarısından itibaren Rusya tarafından planlı olarak bölgeye yerleştirilen Ermenilerin toprak talepleri neticesinde yaşanan kanlı çatışmalara ve savaşlara sahne olmuştur. Ermenilerin, Karabağ toprakları üzerindeki haksız toprak talepleri sonucunda binlerce Azerbaycan Türkü hayatını kaybetmiş bir o kadarı ise ata yurtlarını terk etmek zorunda kalmıştır. 1828 yılında imzalanan Türkmençay Antlaşması'nın hemen ardından Karabağ'a gelen yaklaşık 120.000 kişilik Ermeni nüfusun sayısı 19. yüzyıl sonlarına doğru giderek artmış, artan nüfusla güç kazanan Ermeniler Taşnak Partisi önderliğinde Azerbaycan topraklarını ele geçirmek için çalışmalara başlamışlardır. 1905-2020 yılları arasında Ermeniler tarafından bölgenin yerli halkına karşı çeşitli saldırılar gerçekleştirilmiştir. SSCB döneminde taraflar arasındaki ilk sıcak çatışma 1988 yılında gerçekleşmiştir. Uluslararası güçlerin devreye girmesiyle 1994 yılında ateşkes niteliği taşıyan Bişkek Protokolü imzalanmıştır. Bişkek Protokolü ile savaş sonlandırılmış olsa da sorun tam olarak çözülememiş ve çatışmalar devam etmiştir. Taraflar arasındaki ilk ciddi çatışma 1-5 Nisan 2016 tarihleri arasında meydana gelmiş ve dört günlük bu savaş Viyana'da gerçekleştirilen ateşkes görüşmeleri sonucunda noktalanmıştır. Ermenilerin 27 Eylül 2020'de başlattığı saldırılar İkinci Karabağ Savaşı'nın temelini oluşturmaktadır. Bu savaşta oldukça başarılı bir askeri faaliyet gerçekleştiren Azerbaycan'ın Karabağ'ın merkezinde yer alan Şuşa'yı işgalden kurtarmasıyla Ermenistan yenilgiyi kabul etmiş ve böylece taraflar arasında Rusya'nın arabuluculuğuyla 10 Kasım 2020'de Mutabakat imzalanmıştır. Bu çalışmanın amacı başlangıçtan günümüze Dağlık Karabağ sorununu ele almak ve özellikle İkinci Karabağ Savaşını ve ilgili devletlerin bu bölgedeki faaliyetlerini değerlendirmektir.

Karabakh, the ancient Turkish homeland, has been the scene of bloody conflicts and wars since the first half of the 19th century as a result of the territorial claims of the Armenians who were settled in the region by Russia. As a result of the unjust territorial claims of the Armenians on the Karabakh lands, thousands of Azerbaijani Turks lost their lives and as many had to leave their ancestral homeland. Immediately after the Turkmenchay Treaty signed in 1828, the number of the Armenian population of approximately 120,000 people who came to Karabakh gradually increased towards the end of the 19th century, and the Armenians, who gained strength with the increasing population, started to work to seize Azerbaijani lands under the leadership of the Dashnak Party. Between 1905 and 2020, various attacks were carried out by Armenians against the indigenous population of the region. The first hot conflict between the parties took place in 1988. With the intervention of international powers, the Bishkek Protocol, which is a ceasefire, was signed in 1994. Although the war was ended with the Bishkek Protocol, the problem was not fully resolved and clashes continued. The first serious conflict between the parties occurred between 1-5 April 2016, and this four-day war ended as a result of the ceasefire talks held in Vienna. The attacks launched by the Armenians on 27 September 2020 constitute the basis of the 2nd Karabakh War. With the liberation of Shusha, located in the centre of Karabakh, from occupation by Azerbaijan, which carried out a very successful military activity in this war, Armenia accepted defeat, and thus, an agreement was signed between the parties on 10 November 2020 with the mediation of Russia. The aim of this study is to evaluate the Nagorno-Karabakh conflict from its inception to the present day through the conflicts between the parties and the activities of the states in this region.
Keywords: Armenia; Azerbaijan; Azerbaycan; Dağlık Karabağ (Azerbaycan); Ermenistan; History; ikinci Karabağ Savaşı; Karabağ; Nagorno-Karabakh; Nagorno-Karabakh (Azerbaijan); Russia; Rusya; Second Karabakh War; Tarih; Turkey; Türkiye