Zeki Velidi Togan’ın Rusya’da İdil ve İl gazeteleri ile Mekteb dergisinde yayınlanan makaleleri : İnceleme ve metin - Koçak, Elif Esra (My University, 2024)
Zeki Velidî Togan, 1969’da yayınladığı hatıralarında fikrî gelişimine etki eden unsurları ayrıntılı bir şekilde analiz edip bizlere sunmuştur. Küçüklüğünden itibaren büyüklerinden duyduklarını yazma alışkanlığı ile yazın hayatına başlayan Togan, ailesi sayesinde iyi bir eğitim almıştır. Ama onun asıl fikri dönüşümü Kazan’a gelişi ve Rus şarkiyatçılarıyla karşılaşmasıyla başlamıştır. Zeki Velidî’nin ilk ilmi çalışmaları ise 1907-1914 yılları arasında Astrahan’da çıkan İdil gazetesinde yayınlanmıştır. Ancak Zeki Velidî’nin gençlik yıllarında Rusya’da kaleme aldığı yazılar daha önce çalışılmamıştır. Bu yazılar ne yazık ki Türkiye’de pek bilinmemektedir. İşte bu çalışmanın amacı da İdil (Astrahan), İl (St. Petersburg ve Moskova) gazeteleri ile Mekteb (Kazan) dergisinde yayımladığı yazıların tam metnini ve transkripsiyonunu vererek analiz etmektir. Bu yazıların bilinmesi Zeki Velidî’nin Rusya’daki ilmî faaliyetlerinin anlaşılması bakımından oldukça önemlidir. Bu çalışmanın bir diğer amacı ise Zekî Velîdî’nin Rusya’daki fikrî şekillenmesi ve bilimsel katkılarını aydınlatmaktır. Bu çalışmanın aynı zamanda kaynak olarak da mevcut litaretüre hizmet edeceği düşüncesindeyiz.

Zeki Velidî Togan, in his Hatıralar, has provided us with a detailed analysis of the factors that influenced his intellectual development. Starting his literary life from an early age by writing down what he heard from his elders, Togan received a good education thanks to his family. However, his real intellectual transformation began with his arrival in Kazan and his encounters with Russian Orientalists. Zeki Velidî’s first scholarly works were published between 1907 and 1914 in the İdil newspaper in Astrakhan. However, the writings that Zeki Velidî penned during his youth in Russia have not been studied before. Unfortunately, these writings are very little known. Therefore, the purpose of this study is to analyze the full text and transcription of the unpublished writings in the İdil (Astrakhan), İl (St. Petersburg and Moscow) newspaper and the Mekteb (Kazan) journal. Recognizing these writings is quite important for understanding Zeki Velidî’s scientific activities in Russia. Another aim of this study is to illuminate Zeki Velidî’s intellectual formation and scientific contributions in Russia.
Keywords: Ceditçilik; İdil gazetesi; İdil newspaper; İl gazetesi; İl newspaper; Jadidism; Kazan Tatarları; Kazan Tatars; Kazan Türkleri; Mekteb dergisi; Mekteb journal; Muslims; Müslümanlar; Rusya Müslümanları; Soviet Union; Sovyetler Birliği; the Muslims of Russia; Togan, Zeki Velidî, 1890-1970; Turks of Kazan; Zekî Velîdî Togan