Türk din sosyologları -m. rami ayas - Ayas, K. Gülçiçek (My University, 2007)
TÜRK DİN SOSYOLOGLARI - M. RAMİ AYAS Türkiye’de din sosyolojisi Ziya Gökalp etkisiyle Durkheim sosyolojisi bağlamında 1910 lu yıllarda kendini göstermektedir. İlk çalışmalar genellikle İstanbul Üniversitesi öğretim üyelerince yapılmıştır. Gökalp’in İlmi İçtimai Dini’si 1913, Ülken’in Dini Sosyolojisi 1943’de yayınlanmış ilk eserlerdir. 1949’da kurulan Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde din sosyolojisi sırasıyla Mehmet Karasan, Mehmet Taplamacıoğlu (Hans Freyer 1959-1960’da misafir profesör olarak) ve Mehmet Rami Ayas tarafından okutulmuştur. Din Sosyolojisi çalışmaları YÖK’le birlikte büyük ölçüde artmıştır. İlahiyat fakülteleri dışında yapılan din sosyolojisi çalışmalarının daha çok din-siyaset ilişkisi ve kadınla ilgili olduğu görülmektedir. Çevirilerin 1980’li yıllardan bu yana arttığı gözlemlenmektedir. DTCF’de Hans Freyer ve Çağatay’ın öğrencisi olan Ayas din sosyolojisini sistematik sosyolojinin bir dalı olarak benimsemiştir. Bilinçli bir şekilde, sosyolojik anlayışı benimsetmek için uğraşmıştır. Türk düşünce geleneği içinde yer alan bir kişidir. Türkçe’nin felsefe ve bilim dili olması ve çevirilerle, toplumumuza bilgi akışının sağlanması en çok önem verdiği konulardan biridir. Günün toplumsal olaylarının tarihsel arka planıyla birlikte ele alınmasını zorunlu görür. Çağdaşlığı donanımlı ve yaratıcı olmak şeklinde anlar. İslam âleminin geri kalmışlığını başlıca , Müslümanların kendi dinî zihniyetlerine; kişisel çıkarlarıyla bağlı olarak düşünüp davranmalarına ve çoğunlukla, dinin özünü kavrayamamalarına bağlar. Dedikodu kültürü dediği yaşama biçiminin, Müslümanların neredeyse değişmez alışkanlıklarını teşkil ettiğini belirtir. Rami Ayas din sosyolojisi dışında bir ölçüde eğitim ve bilgi sosyolojisi de yapmış, zihin alanındaki sathileşmenin diğer kültür dilimlerini, özellikle din alanını etkileyeceğini bu sebeple zihin hayatının geliştirilmesi gerekliliğini vurgulamıştır. Nicolai Hartmann’ın varlık felsefesine dayalı insan felsefesi ve Freyer–Çağatay’ın Alman sosyoloji çizgisi sosyoloji anlayışının temelini teşkil eder.

TURKISH SOCIOLOGISTS OF RELIGION – M. RAMİ AYAS Sociology of religion in Turkey emerged in the first decade of the 20th century under the effects of Gökalp in the context of Durkheimian Sociology . First studies were generally made by the members of İstanbul University. Gökalp’s “İlmi İçtimai Dini” (1913) and Ülken’s “Dini Sosyoloji” (1943) were the first handbooks in sociology of religion. In Ankara University Theological Faculty, established in 1949, sociology of religion was given as a lecture chronologically by Mehmet Karasan, Mehmet Taplamacıoğlu, (Hans Freyer 1959-1960 as a guest professor) and M.Rami Ayas. Studies related with Sociology of Religion increased after the establishment of the Higher Education Council. Sociology of Religion studies in other faculties out of Faculty of Theology are related mostly with relations between religion and politics and women. Translations have also increased since 1980. Ayas, as a student of Çağatay and Freyer, adopted sociology of religion as the branch of systematic sociology not only as a discipline of science of religion. He tried to get his students to accept sociological understanding. He emphasized that Turkish must be the language of science and philosophy. According to him, translation to Turkish from other languages is also very important to transfer the valid knowledge; to know historical background is necessary to explain today’s social events; contemporaneity should be understood well equipped and creative; Muslim countries are underdeveloped because of “gossip culture” and their religious mentality which is far from the spirit of Islam. He has been interested in sociology of education and sociology of knowledge as well. Mental superficiality effects other cultural fields, especially religious culture . Therefore human mental life must be improved. His sociological understanding is based on Nicolai Hartmann’s ontology and philosophical anthropology, and Freyer –Çağatay’s German sociological tradition. He also represented the Turkish traditional thought in his works.
Keywords: Din Sosyolojisi; İslam Dini; Sosyologlar_Din