Son dönem kelamcılarından Arapkirli Hüseyin Avni ve ilm-i kelam adlı eseri - Demirtaş, Özlem (My University, 2003)
Arapkirli Hüseyin Avni, Osmanlı Devletinin son zamanlarında yaşamıştır. Ülkedeki yenileşme faaliyetlerini görmüş, müslümanların içinde bulundukları durumu tahlil etmiş bir ilim adamıdır. Arapkirli Hüseyin Avni'nin incelediğimiz İlm-i Kelam adlı eseri Darulfünun'da vermiş olduğu ders notlarından oluşmaktadır. Bu eserde Arapkirli İslam'ın tevhit anlayışının zarar görmemesi için çaba sarfetmiş, İslam dininin eleştirilen yönlerini bilimsel verilerden örnekler vererek açıklamıştır. Bu dönemdeki fikri akımlardan Materyalizme karşı mücadele vermiş, bunun yanı sıra Hıristiyanlığa da tenkitler getirmiştir. Hüseyin Avni'nin İlm-i Kelam adlı eseri, İslam inanç esaslarını, İslam düşüncesini açıklamak ve savunmak, teolojik problemleri delilleriyle ortaya maksadıyla yazılmış bir kitaptır. Tezimiz üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Arapkirli Hüseyin Avni'nin yaşadığı dönem hakkında bilgi verildikten sonra hayatı ve eserleri tanıtılmıştır. ikinci bölümde çalışmasını yaptığımız İlm-i Kelam, Ömer Nasuhi Bilmen'in Muvazzah İlm-i Kelam adlı eseriyle karşılaştırılmış ve bu bölümde son olarak ilm-i Kelam dönemine göre değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise Osmanlıca olan eser latin harflerine çevrilmiştir. Bu kısımda eserde geçen alıntılar, ayet ve hadisler tespit edilerek dipnotlarla gösterilmiştir. Geçmişi bilmeden geleceğe ışık tutmak mümkün olmadığı için her araştırmacının geçmiş birikimlerden yararlanarak geleceğe doğru bakması kaçınılmaz bir zarurettir. Biz de bu çalışmamızla on dört asırlık İslam tarihinin son yüzyılında kelam ilmindeki yaşanmış değişime tanık olmayı amaçladık. Hüseyin Avni von Arapkir lebte zur Ende Osmanische Reichzeit. Er betrachte wie das Reich modernisiert wurde. Er sah die Situation von den Muslemischen Menschen. Hüseyin Avni von Arapkir hat Ilm-i Kelam, die Unterrichtsnoten von Darulfünun beinhalten. Er untersucht Islamische Einzigartikkeit in dem so genanten Werk. Er erklärte Islams Kritische teil mit wissenschaftlische Beweise. Er käpfte um die Materialismus und kritisierte die Christmus. Ilm-i Kelam wurde geschrieben, weil man wollte Islamisches Denken, Verteidigung und Teologische Probleme lösen. Unsere Thesen besteht aus drei Teilen. Beim erten Teil wurde Hüseyin Avni von Arapkirli`s Lebenszeitinformationen gegeben und seine Werke werden vorgestellt. Beim zweiten Teil wurde Hüseyin Avni von Arapkirli`s Ilm-i Kelam wurde vergliechen mit Ömer Nasuhi Bilmens Muvazzah Ilm-i Kelam. beim dritten und den letzten teil das Werk dass in Osmanische schrift war wurde in Latein schrift neu geschrieben. Übrigens in dieser Teil wurde die Litareturliste abgegeben. Ein Wissenschaftler muss sein Zukunft von der Erfahrung der Vergangenheit herstellen. Wir wollten in diesem Thesen die letzte Jahrhundert des Islams Ilm-i Kelam wissen lassen.
Keywords: Arapkirli Hüseyin Avni; Din; İslam Dini; Kelam; Tefsir ve tefsir ilmi