Do ai-based tools increase task performance; the mediating role of trust and discomfort - Ayhan, Abdulkadir Furkan (My University, 2024)
1940’lı yıllarda McCulloch & Pitts: Beynin Boolean devre modeli ile temellerinin atıldığı söylenen yapay zekâ hakkındaki görüşler her geçen gün gelişmekte ve değişmektedir. İlk olarak 1956’da adı konulan Yapay Zekâ, yıllar içinde konferanslara konu olmuş, endüstri ve bilim haline gelmiştir. Özellikle AlphaGo sonrasında kullanıcıların dikkatini daha çok çeken yapay zekâ uygulamaları, günümüzde işveren ve çalışanların yanı sıra birçok insanın merak ettiği bir konu haline gelmiştir (Russell, Norvig, 1995). Özellikle son zamanlarda, teknolojinin hızla gelişmesi ve değişmesiyle, kurumlar, giderek yaygınlaşan dijitalleşme konusunu odaklarına almaktadırlar. Dijitalleşme kapsamında bugünün en önemli konusu yapay zekâ üzerine tanımlı uygulamalardır. Çalışmanın içerisinde de paylaşılan güncel grafiklere bakıldığında, yapay zekâ konuları üzerine eğilimin arttığı görülecektir Bu kapsamda, kurumlar, iş verenler, yapay zekâ temelli uygulamalar sayesinde mevcut süreçlerinde optimizasyon sürecine girmekte, maliyet optimizasyonu kapsamında, giderlerini azaltmakta çeşitli çalışmalar yapmaktadırlar. Rutin ve operatif konuları efektif ve verimli yöneten yapay zekâ uygulamaları tercih konusu olurken, çalışanların bu konudaki düşüncelerini, yapay zekâ ile uyumlarını göz önünde bulundurmamak çeşitli endişelere yol açmaktadır. Özetle, çalışma bir çalışanın iş hayatında yapay zekâ temelli araçları kullanmasının görev performansını artırıp artırmadığını araştırırken, yapay zekâ konusundaki bilgi düzeyinin, yapay zekâya karşı tutumun, yapay zekâya olan güvenin ve yapay zekâdan duyulan rahatsızlık düzeyinin performansa etkilerini ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Veriler, genel merkezi İstanbul’da bulunan Türkiye’nin önde gelen kurumsal firmalarından birinde yerinde, uzaktan ve hibrit modelde çalışan kişilerin katılımıyla derlenmiştir. Araştırmaya 106 çalışan katılmıştır, ancak verilen cevaplardaki tutarsızlıklar sebebiyle analizlere 96 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcılar ilgili firmanın Yapay Zekâ temelli uygulamasını aktif olarak kullanan ve bu konuda geri dönüş verebilecek kişilerden oluşmaktadır. Oluşturulan hipotezlerin araştırılmasında güvenilirlik analizi, Açıklayıcı Faktör Analizi ve Model Testi kullanılarak veriler analiz edilmiş ve alınan çıktılar ayrı ayrı incelenmiştir. Yapılan incelemeler, gelecek çalışmalar için bir altyapı hazırlamak adına detaylıca açıklanmış, okuyucuya arz edilmiştir.

In the 1940s, McCulloch & Pitts laid the foundations of artificial intelligence with their model of the brain as a Boolean circuit. Views on artificial intelligence, which are said to have been established on this basis, are evolving, and changing every day. First coined in 1956, Artificial Intelligence has become a subject of conferences over the years, evolving into an industry and a science. Especially after AlphaGo, artificial intelligence applications that attract more attention from users have become a topic of curiosity for many people today, including employers, employees, and others (Russell, Norvig, 1995). With the rapid development and change in technology, organizations are increasingly focusing on the widespread digitization. One of the most important topics within digitization today is applications based on artificial intelligence (AI). When looking at the current graphs shared within the study, it can be seen that there is an increasing trend towards AI topics. In this context, organizations are entering into optimization processes in their current processes through AI-based applications, conducting various studies to reduce their expenses within the scope of cost optimization. While AI applications that manage routine and operative issues effectively and efficiently are preferred, not considering employees' thoughts on this matter and their compatibility with AI leads to various concerns. In summary, while the study investigates whether using AI-based tools in an employee's professional life enhances task performance, it aims to reveal the effects of the level of knowledge about AI, attitude towards AI, trust in AI, and level of discomfort with AI on performance. The data was collected through the participation of employees working on-site, remotely, and in a hybrid model in one of Turkey's leading corporate firms headquartered in Istanbul. 106 employees participated in the study, but due to inconsistencies in the responses, only 96 participants were included in the analysis. The participants consisted of individuals actively using the Artificial Intelligence-based application of the relevant company and able to provide feedback on it. Reliability analysis, Exploratory Factor Analysis, and Model Test were used to analyze the data in investigating the hypotheses created, and the outputs were examined separately. The findings were elaborated and presented to the reader in detail to prepare a groundwork for future studies.
Yapay zekâ temelli uygulamalar görev performansını arttırır mı; güven ve rahatsızlığın aracı rolü
Keywords: AI Discomfort; AI Task Performance; AI Understanding; Artificial Intelligence Trust; Artificial intelligence; Attitudes Towards Artificial Intelligence; Endüstriyel yönetim; Görev Performansı; Industrial management; Management; Task Performance; Yapay zeka; Yapay Zekâ; Yapay Zekâ ve Görev Performansı; Yapay Zekâ ve Rahatsızlık; Yapay Zekâya Karşı Tutum; Yapay Zekâyı Anlama Arfitificial Intelligence; Yönetim; YZ ve Güven