Milli Mücadele döneminde Dörtyol ve çevresi : (1918-1922) - Kır, Semra (My University, 2004)
Bu tezde Dörtyol ve çevresinin 1918-1922 yılları arasındaki Milli Mücadele tarihi anlatılmaktadır. Bu çerçevede Mondros Mütarekesi'nin hemen öncesinden başlanarak Fransızların bölgeyi tamamen terk etmelerine kadar geçen yaklaşık dört yıllık süre incelenmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında imzalanan gizli anlaşmaların bir sonucu olarak İngilizler, Suriye'yi Fransızlara bırakmışlardır. Ancak Çukurova'nın verimli toprakları ve bölgenin stratejik önemi Fransızları Çukurova'nın işgaline yöneltmiştir. Nitekim Mondros Ateşkes Anlaşması'nda bölgenin işgaline dair herhangi bir hüküm yer almamasına rağmen Çukurova'yı işgal eden İngilizler, yapılan anlaşmalar sonunda bölgeyi Fransızlara terk etmişlerdir. Mondros Mütarekesi'nden sonra Çukurova'nın bir parçası olan Dörtyol ve çevresi de Fransızların kontrolüne geçmiştir. Osmanlı maliyesinin ve askeri gücünün son derece zayıf olduğu bir dönemde Fransız işgaliyle karşılaşmaları, Dörtyollu Türklerin durumunu daha da kötüleştirmiştir. Bununla birlikte Dörtyol ve çevresinde Fransızların bölgeye yerleşmesiyle başlayan Ermeni sorunu da, Dörtyollu Türkleri Fransız işgaline karşı daha bilinçli davranmaya yönetmiş ve bölge halkı tarafından etkili bir direniş başlatılmıştır. Bu çalışmada Mütareke'nin hemen sonrasında Mustafa Kemal Paşa'nın bölgedeki faaliyetleri ele alınarak İngiliz ve Fransızların haksız işgallerine karşı bölge halkını yönlendirmesi ele alınmıştır. Mustafa Kemal Paşa'nın işgale boyun eğilmemesi yönündeki talimatları da Çukurova'da olduğu gibi Dörtyol ve çevresindeki Türklerin Milli Mücadeleye başlamasındaki en büyük etkenlerden biri olmuştur. Fransızların bölgeyi işgal etmelerinden kısa bir süre sonra direnişe başlamalarından Sivas Kongresi'ne kadar Dörtyol'daki direniş bölgesel bir nitelik taşımaktadır. Sivas Kongresi'nden sonra Anadolu'daki Türk direniş gruplarının Mustafa Kemal önderliğinde birleşmesinin ardından, Dörtyol'daki Kuvayı Milliye birlikleri de Mustafa Kemal'in emrine girmişlerdir. 2 Dörtyol'daki Kuvayı Milliye birliklerini yönlendiren Kara Hasan Paşa, emrindeki kuvvetiyle Milli Mücadele dönemi boyunca yaptığı çete savaşlarıyla Dörtyol ve çevresinde önemli bir isim olmuştur. Kara Hasan Paşa çetesi, özellikle Amanos Dağları'nda İngiliz ve Fransız askerlerinden oluşan birliklerle çatışmalar yaparak bölgedeki işgal kuvvetlerini önemli ölçüde yıpratmıştır. Bölge halkının özverisiyle oluşan Dörtyol'daki Kuvayı Milliye çeteleri, Fransızların bölgede suni bir nüfus artışı sağlamak amacıyla Dörtyol'a yerleştirdiği 12.000 Ermeni ile mücadele etmişlerdir. Söz konusu çeteler, Fransız işgalinden hemen sonra bölgeye yerleştirilen Ermenilerin Türk halkına karşı uyguladıkları zulme karşı da başarıyla direnmişlerdir. 3

The history of National Struggle in Dö?rtyol and its surroundings between the years 1918 and 1922 was told in this thesis. In this frame, the four years period from the beginning of Montrose Ceasefire negotiations till to the abandonment of French troops, was analyzed. In this work, after Montrose Ceasefire, the resistance of Dö?rtyol Turks against the tyranny which was started by French and Armenians, and the activities of Mustafa Kemal in the region were taken into consideration. The importance of Dö?rtyol resistance where the first fire was shot in the National Struggle, and guerilla warfare which was one of the important part of this resistance, were analyzed by using local documents with the support of scientific research.
Keywords: Türkiye_Tarih_Kurtuluş Savaşı, 1919-1923