Ömer bin Muhammed el-Üskübî ve Fethu’l-Ğıtâ an Vechi’l-Azrâ adlı eseri -inceleme ve tahkik- - Zullufi, Samir (My University, 2020)
ÖMER BİN MUHAMMED EL-ÜSKÜBÎ VE FETHU’L-ĞİTÂ AN VECHİ’L-AZRÂ ADLI ESERİ-İNCELEME VE TAHKİK- Ayasofya vaizi ve şeyhu’ş-şuyûh lakablı Ömer b. Muhammed el-Üskübî, kendi zamanının seçkin Osmanlı alimlerinden biridir. Kökeni Debre şehrine dayanmaktadır, günümüzde Makedonya’nın kuzeyinde kendisine nisbet edilen Üsküp şehrinin yakınında yer almaktadır. Tefsîr, Tasavvuf, Vaaz kitabı ve bunların dışında birçok ilmi zenginlik barındıran eser bırakmıştır. Önemli teliflerinin başında Beyzâvî Tefsîri üzerine yapmış olduğu Fethu’l-Ğitâ an Vechi’l-Azrâ isimli haşiye ve taʿlik türünden eseri gelmektedir. Eserinde Tefsîr, Kelâm ve diğer ilimlere dair görüşleri ve kendi bakış açıları yer almaktadır. Aynı zamanda bazı müfessir ve Beyzâvî Tefsîri üzerine hâşiyesi olan muhaşşilerin görüşlerine dair tenkitleri bulunmaktadır. Bu çalışma giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Hayatı, ilmi eserleri ve zikredilen eser üzerinde durulmaktadır. Rivayet ve dirayet tefsîri açısından yöntemi incelemekte olup, aynı zamanda bazı âlimlere yönelik ilmi tenkitleri kapsamaktadır. Yapılan eleştiriler, ele alınan konunun muhtevasındaki ilimlere göre düzenlenmiştir. Aynı zamanda eserin tahkîki yer almaktadır.

ʻUMAR IBN MUH̱AMMAD AL USKŪBĪ AND HIS WORK ENTITLED FATH̱U AL GHIṮĀʼ ʻAN WAJHI AL ADHRĀʼ -STUDY AND CRITICAL EDITION-ʻUmar Ibn Muẖammad Al Uskūbī, who was called the preacher of Haghia Sophia, and the master of scholars, is one of the prominent Ottoman scholars of his time whose origin traces back to the city of Dibra, located in present-day North Macedonia, and close to the city of Skopje to which he is attributed. He left a scientific wealth represented in several books on exegesis, Sufism, sermon, and others. Among his most important works is his book entitled Fatẖu Al Ghiṯā ʻan Wajhi Al Adhrāʼ, which is classified as a supercommentary (ẖāshiyah) and annotation (ta’līq) on Tafsīr of Al Bayḏāwī. This work includes his viewpoints on exegesis, theology and other sciences, and his criticism of some commentators and some annotators’ opinions on Al Bayḏāwī's tafsīr.This study, which consists of the introduction, two chapters, and the conclusion, revolves around his life, scientific works, and his aforementioned book. Thus, it is a study of his methodology in terms of traditional and rational interpretation of the Qur’an and his criticism of some scholars, which is arranged according to the sciences that deal with these issues; followed by the critical edition of his mentioned work.
Keywords: Al Bayḏāwī; Beyzâvî; criticism; edition; El-Üskübî; eleştiri; Fatẖu Al Ghiṯā’; Fethu’l-Ğitâ; gloss; hâşiye; Hermeneutics; Islam; İslam; methodology; metod; tahkik Al Uskūbī; Tefsir bilimi