Irak Büveyhîleri’nin kuruluşu ve muizzüddevle dönemi (334-356/ 945-967) - Hacıyev, Khanoglan (My University, 2012)
veyhîler, Muizzüddevle, Mühellebî, Abbâsîler, Mutî-Lillâh, Deylemliler, Türkler, Irak, Bağdat, Şîa, Zeydiyye, Mu’tezile, Âşûrâ, Gadîr-i Hum, Hilafet, İmâmet, Emîrülümerâ, İktâ

IRAK BÜVEYHÎLERİ’NİN KURULUŞU VE MUİZZÜDDEVLE DÖNEMİ (334-356/ 945-967) Muizzüddevle’nin hilafet merkezini ve yönetimi ele geçirmesi İslâm tarihi açısından çok önemli siyasî ve dinî gelişmeleri beraberinde getirmiştir. Türk emîrülümerâlarının hilafet merkezindeki on yıllık güçlü otoriteleri sona ermiş ve Bağdat’ın yönetimi bütünüyle Büveyhîler tarafından ele geçirilmişti. Halifelik unvanı dışındaki tüm siyasî ve idari yetkilerini kaybeden Bağdat Abbâsî halifeleri Büveyhî emîrülümerâsının yönetimi altındaki sıradan ücretli memurlar haline gelmişlerdi. Bu çalışmada Büveyhîler’in Irak şubesinin kuruluş süreci ve bu şubenin kurucusu Muizzüddevle döneminin siyasî, dinî, ilmî ve edebî hayatı, iktisadi durumu, farklı devlet kurumları dikkatle incelenmiştir. Tezimiz giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte tezimizde kullandığımız temel kaynak ve araştırmaların tezimiz açsından önemine işaret edilmiş, ardından Deylem bölgesinde İslâm’ın yayılması ve Büveyhîler’in tarih sahnesine çıkışı anlatılmıştır. Birinci bölümde Muizzüddevle’nin emîrülümerâ olmadan önceki hayatı ve askerî faaliyetleri, onun hükümdarlık döneminin siyasî olayları, komşuları ile ilişkileri incelenmiştir. İkinci bölümde ise emîrülümerâlık, hilafet, vezirlik, divanlar, posta teşkilatı, adlî kurum, askerî teşkilat, polis teşkilatı gibi kurumlar ve çalışma mekanizmaları incelenmiş, Muizzüddevle ile Abbâsî halifesi arasındaki ilişkiler üzerinde durulmuştur. Yine bu bölümde Muizzüddevle dönemindeki iktisadi-ticarî hayat hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Muizzüddevle’nin dinî alandaki bazı icraatları, onun ve devlet ricalinin dinî gruplar karşısındaki tutumu ve bu dönemde gayri müslüm tebaanın durumu tetkik edilmiştir. Ayrıca bu dönemin en seçkin alimleri ve edipleri ve onların ilmî-edebî faaliyetleri hakkında bilgi verilmiştir. Buwayhids, Muizz al-dawla, Muhallabi, Abbasids, Muti-Lillah, Daylamites, Turks, Iraq, Baghdad, Shi’a, Zaydiyya, Mu’tazila, Âshura, Ghadir Khumm, Caliphate, Imama, Amir al-umara, Ikta ABSTRACT FOUNDATION OF IRAQI BUWAYHIDS AND MUİZZ AL-DAWLA ERA (334-356/ 945-967) Muizz al-dawla’s conquest the center of the caliphate and the rule brought with it some very important political and religious changes for the history of Islam. The decade-long strong authority of Turkish amir al-umaras over the center of the caliphate finally came to an end and the administration of Baghdad entirely captured by the Buwayhids. The Abbasid caliphs of Baghdad lose all their political and administrative power except the title of the caliphate and they became any ordinary lucrative officials under the command of the Buwayhid amir al-umara. In this thesis we carefully study the establishment process of the Iraqi branch of Buwayhids and political, religious, scientific, literary life, economical situation and even some different governmental institutions of the Muizz al-Dawla’s (the founder of the Iraqi branch of Buwayhids) era. The thesis consist of an introduction and three chapter. In the Introduction, firstly it is evaluated the fundamental literature of the research object in terms of their importance and then it is explained the Islamic pervasion in Daylam region and emergence of Buwayhids. In the first chapter we studied the life and military activities of Muizz al-Dawla preceding his amir al-umara and we also studied the political events of his ruling time in Iraq and his relations with the neighbors. In the second chapter we studied some important institutions such like amirate, caliphate, vizierate, diwans, postal, juridical institution, military organization, police forces. Their working mechanisms are also studied very carefully. In this chapter the relationship between Muizz al-Dawla and Abbasid caliph are emphasized and we presented some important informations about the economical and commercial life of the Muizz al-Dawla era. In the third chapter we examined Muizz Ad Dawla’s some important religious practices, attitudes of Muizz al-Dawla and other Buwayhid dignitaries against religious groups and the situations of the non-moslem populations of the state. We also gave some important informations about the famous scholars and literary men of the era and examined their scholarly and literary activities.
Keywords: Abbasiler; Büveyhiler; Tarih_Ortadoğu; Türkler_Irak