Osmanlı Devleti ve Kudüs’te Hıristiyan hacılar (1840-1914) - Gölpınar, Asuman (My University, 2022)
Bu çalışma, 1840-1914 yılları arasında Kudüs’e hac niyeti ile gelen Hıristiyanları elealmaktadır. İncelenen dönem, Osmanlı Devleti’nin merkeziyetçilik siyasetini benimsediği, Batılıların emperyalist hedefleri doğrultusunda bölge ile daha fazla ilgilendikleri ve bir takım teknolojik ilerlemelerin hayata geçtiği farklı bir dönemdir. Tüm bunların Kudüs’e olan Hıristiyan haccı üzerine yansımaları olmuştur. Bu tezde, Kudüs’te çok farklı bir sürecin yaşandığı zamanda, Osmanlı Devleti’nin rolü ve Hıristiyan hacılarla olan ilişkilerini anlamak hedeflenmiştir. Bunun için Osmanlı arşiv malzemeleri temel kaynak olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tez, Giriş ve Sonuç bölümlerinin dışında dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde ‘Hıristiyanlar için bir hac mekânı olarak Kudüs ne ifade etmektedir?’, sorusu cevaplandırılmaya çalışılmış ve Osmanlı fethi öncesi ve sonrasında Hıristiyan haccındaki süreç özet biçimde işlenmiştir. İkinci bölümde, ‘hacı’nın tanımı yapılmaya çalışılmış ve hacıların Kudüs yolculuğuna başlamadan evvel izlemeleri gereken prosedürler incelenmiştir. Üçüncü bölümde, güvenliği sağlama bağlamında Osmanlı yönetiminin Hıristiyan hacılarla muhatap olduğu alanlar ele alınmıştır. Ayrıca, bölgedeki Bedevî varlığının ve Ermeni sorununun Kudüs haccına nasıl yansıdığı ve Kudüs’teki Hıristiyan haccına dair Avrupa basınında çıkan haberlerin Osmanlı kaynaklarında nasıl ele alındığı araştırılmıştır. Osmanlı Devleti, hacılara sunulan hizmetleri cemaatlerin kendi organizasyonları ile gerçekleştirmelerini istemiş ve son bölümde, bu hizmetler esnasında devletin hem Hıristiyan cemaatler hem de bazı devletlerle ilişkileri değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, Kudüs’e olan Hıristiyan haccı bağlamında Osmanlı Devleti, düzenleyici ve denetleyici bir rolü benimsemiş ve başarıyla uygulamaya çalışmıştır.

This study deals with the Christian pilgrims who visited Jerusalem between 1840-1914. The period under study was marked with Ottoman efforts of reforms which aimed at centralisation of administration as well as increasing European penetration and influence, and some technological advances that influenced Christian pilgrimage to the region. This thesis aims to understand the role of the Ottoman State in different organisations of the Christian pilgrims at a time when Jerusalem experienced significant changes. For this, Ottoman archival sources were consulted extensively as the main primary sources. The thesis consists of four chapters plus Introduction and Conclusion. The first chapter deals with the question of What does Jerusalem mean as a place of pilgrimage for Christians?. It also summarizes the history of Christian pilgrimage before and after the Ottoman conquest of Jerusalem. The second chapter, after the definition of 'hacı', examines the procedures of the pilgrimage. The third chapter focuses on security issues and the areas where the Ottoman administration had direct dealings with the Christian pilgrims. In addition, this chapter has sections on how the Bedouin presence in the region and the Armenian question influenced Christian pilgrimage to Jerusalem and how the news about the Christian pilgrimage in the European press was seen in the Ottoman sources. The final chapter examines Ottoman relations with different Christian denominations and some states regarding the organisation of their followers’ pilgrimage to Jerusalem. In conclusion, it was argued that the Ottoman State essentially adopted a regulatory and supervisory role.
Keywords: Christian pilgrims; Christian pilgrims and pilgrimages; Hıristiyan hacılar; Hristiyan hacıları ve hacları; Jerusalem; Kudüs; Kudüs Hıristiyan haccı; Osmanlı İmparatorluğu; Osmanlı Kudüs’ü Jerusalem Christian pilgrimage; Ottoman Empire; Ottoman Jerusalem