Türk Seramiğinde Enstalâsyon - Yeşiloğlu, Damla (My University, 2009)
Çağdaş sanatın en etkili anlatım dili olan enstalâsyon, ortaya çıktığı 1960’lardan günümüze; sanatsal mecranın sınırlarını ortadan kaldırarak soyut bağlamda düşüncenin önünü açmıştır. Alışılageldik diğer sanatsal anlatım dillerinden farklı olarak, alımlayıcıyı, yeniden kurgulanan mekâna dâhil etmektedir. İzleyici deneyimi enstalâsyonun önemli bir parçası olduğu için düşündüren, sorgulayan ve cevaplar arayan bir sanat pratiğidir. İzleyici enstalâsyonla karşı karşıya geldiği andan itibaren izleyici için de, sanat eseri için de zaman akmaya devam etmektedir. Dolayısıyla, en basit örnekle, kurgulanan mekânda, ışığın bile değişimi, algıların biçimlenmesinde rol oynayacaktır. Algı, her an, her ışıkta, her yeni izleyici ile birlikte değişmekte, sanat eylemi asla bir son bulmamaktadır. Hatta her defasında farklı deneyimler söz konusudur. Diğer bir deyişle, sanat eylemi; anın içerisinde başka anlar yaratarak devingenliğini sürdürür. Enstalâsyon pratiğinin anlatım yolu olarak düşündürdüklerinin, dünyada ve özellikle Türkiye’de seramik sanatındaki gelişimine katkılarının ve açtığı çığırın incelendiği bu çalışmanın birinci bölümünde 1960’lı yıllardan itibaren enstalâsyona zemin hazırlayan tarihsel, sosyopolitik, ekonomik ve kültürel değişimlerin meydana getirdiği büyük ölçekli dönüşümlerin, günümüz sanatını nasıl etkilediği, sanatın kavramdan biçime (biçeme) dönüşürken mekânın da sanata dâhil olma süreci incelenmiştir. 2. bölümde sanatsal mecranın sınırlarını ortadan kaldırarak soyut bağlamda düşüncenin önünü açan, çağdaş sanatın etkili anlatım dillerinden biri olan enstalâsyon pratiğinin tanımına tarihsel gelişimine ve bu disiplinde etkinlik gösteren sanatçılara ve yapıtlarına yer verilmiştir. Sanat ve sanatçının en önemli sorunlarından biri de mekândır. 20. yüzyılda mekânın giderek belirsizleşmesi sanatçıyı daha özgür bırakmaktadır. Sanatın mecrası, mekânın yeniden ele alınarak düzenlenmesidir. 3. bölümde mekân ve zaman kavramları genel başlık altında incelenmiştir. Mekânı sanat yapıtı olarak kurgulayan sanatçılardan El Lissitzky’nin “Proun” isimli yerleştirmesi ve Richard Serra’nın “Titled Arc” isimli yerleştirmesi üzerinden mekân okuma girişiminde bulunulmuştur. 4. bölümde müzenin evrensel önem taşıyan sanatı sınırlandırdığını düşünen ve onları belli ideolojilere hizmet eden modern mezarlıklar olarak nitelendiren sanatçılardan Kurt Schwitters, Marcel Duchamp, Daniel Buren, Christo, Claes Oldenburg, Hans Haacke, Joseph Beuys, Marcel Broodthaers’in Müze ve kurum karşıtı enstalâsyonlarına yer verilmiştir. 1960’lı ve 70’li yılların, Türk sanatındaki etkisinin altını çizmek gerekir çünkü artık evrensel anlamdaki çağdaş sanatı taklide yönelmeden tanıma, yorumlama ve sanatı sorgulamaya başlamasıyla kırılmaları beraberinde getirmiştir. 5. bölümde Türkiye’de enstalâsyonun düşünsel sürecine, Türkiye’de enstalâsyonun öncü sanatçılarına yer verilmiştir. Türk seramiğinde 1950’lerde başlayan 1960’larda kendini ortaya koyan son derece önemli değişimler meydana gelmiştir. Geleneksel seramiğin ötesinde, seramik, malzeme olarak sanatçının ifade aracı olmaya başlamıştır. 5. bölümünün alt başlığında Türk seramiğinde enstalâsyona yer verilmiş ve bu disiplinde yapıt üreten seramik sanatçılarından 1980 yılından Lerzan Özer ve Şeyma Reisoğlu’nun, 1990’lardan Birsen Canbaz, Esra Carus’un çalışmalarına yer verilmiştir. Sanatçılarla yapılan röportajda enstalâsyonu anlatım dili olarak seçme nedenleri, mekân kurgulama süreçleri, kullandıkları malzemeler, enstalâsyon çalışmaları ve yapıtları aracılığıyla sorguladıkları objektif olarak incelenmiştir. 6. bölümde Türkiye’de öncü sanat sergilerine, Uluslararası Çağdaş Seramik Sergisi, Türk Seramik Sanatında Aşamalar Süreci Sergisi, Kadın Seramikçilerden Bir Kesit Sergisi, Vitra Seramik Sanat Atölyesinin Kişisel İzler gibi önemli seramik sanatı sergilerinden örneklere yer verilmiştir. Tezin bölümlerini oluşturan konuların sırası bu süreçte geçirdiğim düşünsel ve uygulama sürecimin aşamalarını oluşmaktadır. Mekâna ve enstalâsyon pratiğinin özellikle Türk seramiğindeki yerine dair merakımın ardından kapsamlı araştırma sonucu, netleşmeye başlayan düşünceleri beraberinde getirdi. Yoğun düşünsel süreç sonucu ortaya çıkan proje uygulamalarım; araştırmanın nihayete erebilmesi sağladı. 7. bölüm kişisel mekân kurgulamalarımdan oluşmaktadır. Koza ismini verdiğim proje çalışmamda, çağımızda insanın en büyük sorunlarından birisi olan kendilik yani ‘benlik’ sorunu üzerinedir.

Installation, the most effective expressive language of contemporary art, has paved the way for thinking in abstract context by annihilating boundaries of artistic channels since its emergence in the 1960’s. Unlike other conventional artistic expressive languages, it incorporates the receptor into the rebuilt space. It is an art practice which is giving rise to thought, questioning and looking for answers since the viewer experience is an important part of the installation. From the moment the viewer faces the installation, for both the viewer and the work of art, time keeps flowing. Therefore, by the simplest example, even a change of light in the built space would play a role in the formation of perceptions. Perception changes any moment, at any light, with any new viewer, and the act of art never comes to an end. Moreover, any time different experiences are in question. In other words, the act of art maintains its dynamism by creating other moments in the moment. In this study where the contribution to the Ceramics art, in the world and especially in Turkey, of what the practice of installation reflects as an expressive means and where the new epoch it marked is examined, Chapter 1 analyses how large scale transformations caused by historical, sociopolitical, economical and cultural changes which has formed a basis for Installation Since the 1960’s affected today’s art, and the process of inclusion of the space in art while art is converted from concept into form (style). Chapter 2 covers the definition and historical development of the installation practice being one of the expressive languages of contemporary art which has paved the way for thinking in abstract context by annihilating boundaries of artistic channels, and also the artists who display activity in this discipline and their works of art. One of the most significant problems of art and artists is the Space. The fact that space is becoming gradually indistinct in the 20th century, gives the artist more freedom. The channel of art is to reconsider the space and to rearrange it. In Chapter 3, concepts of Space and Time are examined under general heading. An attempt on reading space via two installations by artists who build space as work of art, El Lissitzky’s installation named “Proun” and Richard Serra’s installation named “Titled Arc”, is made. Installations against Museums and corporations by Kurt Schwitters, Marcel Duchamp, Daniel Buren, Christo, Claes Oldenburg, Hans Haacke, Joseph Beuys, Marcel Broodthaers, artists who believe that museums confine art which is of universal importance and who describe them as modern cemeteries that serve to certain ideologies, take place in Chapter 4. The impact of the 1960’s and the 1970’s on the Turkish art has to be highlighted, because it has brought along breakages with the recognition and interpretation of contemporary art in universal sense without tending to imitate it and with starting to question art. Chapter 5 covers the Ideational Process of Installation in Turkey and Turkey’s Pioneering artists of Installation. Turkish ceramics has undergone extremely important changes starting in the 1950’s and manifesting itself in the 1960’s. Beyond traditional ceramics, ceramics as material has started to be the artist’s means of expression. In the subtitle of Chapter 5, Installation in Turkish Ceramics takes place together with works of Lerzan Özer and Şeyma Reisoğlu from the year 1980 and of Birsen Canbaz, Esra Carus from the 1990’s who are among ceramics artists creating works of art in this discipline. Interviews made with artists examine objectively their reasons for choosing installation as an expressive language, the space building processes, the materials they use, their installation works and what they question through their works of art. Pioneering Art Exhibitions in Turkey and Examples of Turkish Ceramics Art Exhibitions, and examples of important ceramics art exhibitions such as International Contemporary Ceramics Exhibition, The Period of Progresses in Turkish Ceramics Art Exhibition, A Cross Section of Female Ceramists Exhibition, and Vitra Ceramics Art Studio’s Personal Traces Exhibitions find place in Chapter 6. The order of subjects which constitute the chapters of the thesis, form the stages of ideational and executional processes I underwent during this period. The result of comprehensive research, in pursuit of my curiosity regarding space and the installation practice especially in Turkish ceramics, brought along thoughts which were becoming clearer. My project executions in consequence of an intensive ideational process enabled me to finalize the research. Chapter 7 consists of my personal space constructions. My project work which I named Koza is about one of the biggest problems of our century, the entity or ‘self’ problem.
Keywords: Cam Sanatı; Seramik