İsmail Rüsûhî Ankaravî'nin Câmiu'l-âyât'ı : metin-inceleme (vr. 96b-179b) - Tokgöz, Ümmügülsüm (My University, 2020)
ÖZİsmail Rüsûhî Ankaravî’nin (ö. 1041/ 1631) Câmiu’l-âyât’ı Mesnevî’de geçen ayet, hadis ve Arapça ibarelerin bulunduğu beyitlerin tespit ve izahlarının yapıldığı bir eserdir. Tez çalışması Mesnevî’nin dört, beş ve altıncı defterlerinde yer alan söz konusu beyitleri derleyip izah eden Câmiu’l-âyât’ın vr. 96b-179b arasının neşri ve incelemesini kapsamaktadır.Çalışmanın birinci bölümünde Mesnevî’deki bilginin dini kaynakları, Mevlana’nın sufi hermenötiği, ’Mesnevî beyitlerinde ayet, hadis ve Arapça ibareleri kullanma yöntemi bir mesele olarak incelenmiştir.İkinci bölümde Câmiu’l-âyât’ın genel özellikleri, içeriği ve kaynakları ortaya koyulmuştur. Aynı zamanda müellifin Mesnevî şerhi olan Mecmûatü’l-letâif ile Câmiu’l-âyât arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkması adına nakiller yapılmıştır. Câmiu’l-âyat’taki tasavvufî muhtevanın gösterilmesi için hakikat ve tarikat kavramlarına dair bazı unsurlar yazarın diğer eseri olan Minhâcu’l-fukarâ ve Nisâbu’l-Mevlevî ile karşılaştırılarak değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Câmiu’l-âyât’ın ilgili varakları arasında yer alan metnin çeviri yazımında kullanılan nüshaların ve diğer tüm yazmaların tanıtımı, neşirde izlenen yöntem ikinci bölümün son konusudur.Üçüncü bölümde ise Câmiu’l-âyât’ta Mesnevî’nin son üç cildine denk gelen kısmın çeviri yazısı yer almaktadır.İÇİNDEKİLERÖZIABSTRACTIIİÇİNDEKİLERIIIKISALTMALARVGİRİŞ11.ÇALIŞMANIN KONUSU, AMACI VE KAPSAMI12. ÇALIŞMANIN KAYNAKLARI42.1. Mesnevî’deki Nas Yorumculuğuna Dair Literatür52.1.1. Kur’ân Olgusu ve Yorumculuğuna Dair Çalışmalar52.1.2. Hadis Olgusu ve Şerhçiliğine Dair Çalışmalar102.2. Ankaravî Üzerine Yapılan Çalışmalar15BİRİNCİ BÖLÜM19MESNEVÎ’DE NAS YORUMCULUĞU19A.MESNEVÎ’DEKİ BİLGİNİN DİNİ KAYNAKLARI MESELESİ191.Mevlana ve Mesnevî’de Kur’ân Olgusu251.1. Mesnevî’de Kur’ân Hafızası: Ayet İktibas Yöntemi301.2. Mevlana’nın Sufi Hermenötiği: Mesnevî’de Ayet Yorumculuğu342.Mevlana Ve Mesnevî’de Sünnet/ Hadis Olgusu392.1.Mesnevî’de Hadis Hâfızası: Hadis Kullanım Yöntemi442.2.Mesnevî’de Hadis Yorumculuğu463.Mesnevî’de Arapça İbareler: Kullanım Yöntemi51İKİNCİ BÖLÜM54İSMAİL RÜSÛHÎ ANKARAVÎ’NİN MESNEVÎ’DEKİ NAS YORUMCULUĞUNA DAİR ALGISI: CÂMİU’L-ÂYÂT ÖRNEĞİ541.CÂMİU’L-ÂYÂT’IN GENEL ÖZELLİKLERİ VE İÇERİĞİ542.CÂMİU’L-ÂYÂT’IN KAYNAKLARI593.CÂMİU’L-ÂYÂT: ŞERH YÖNTEMİ634.CÂMİU’L-ÂYÂT VE MECMÛATÜ’L-LETÂİF KARŞILAŞTIRMASI675.TASAVVUFÎ UNSURLAR706.CÂMİU’L-ÂYÂT: ÇEVİRİ YAZIYA DAİR84A.Câmiu’l-âyât Nüshaları84B.Çeviri Yazıda İzlenen Yöntem89ÜÇÜNCÜ BÖLÜM91CÂMİU’L-ÂYÂT: ÇEVİRİ YAZI91SONUÇ294EKLER I300EKLER II324A.Tablolar324B.Grafikler347BİBLİYOGRAFYA351

T.C.MARMARA ÜNİVERSİTESİSOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜTEMEL İSLÂM BİLİMLERİ ANABİLİM DALITASAVVUF BİLİM DALIİsmail Rüsûhî Ankaravî’nin Câmiu’l-âyât’ı: Metin-İnceleme (vr. 96b-179b)Yüksek Lisans TeziÜMMÜGÜLSÜM TOKGÖZİstanbul, 2020 T.C.MARMARA ÜNİVERSİTESİSOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜTEMEL İSLÂM BİLİMLERİ ANABİLİM DALITASAVVUF BİLİM DALIİsmail Rüsûhî Ankaravî’nin Câmiu’l-âyât’ı: Metin-İnceleme (vr. 96b-179b)Yüksek Lisans TeziDanışman: PROF. DR. SEMİH CEYHANÜMMÜGÜLSÜM TOKGÖZİstanbul, 2020 GENEL BİLGİLERİsim ve Soyadı: Ümmügülsüm TOKGÖZAnabilim Dalı: Temel İslam BilimleriProgramı: TasavvufTez Danışmanı: Prof. Dr. Semih CEYHANTez Türü ve Tarihi: Yüksek Lisans- Eylül 2020Anahtar Kelimeler: İsmail Rüsûhî Ankaravî, Câmiu’l-âyât, Mevlanâ, MesnevîÖZİsmail Rüsûhî Ankaravî’nin (ö. 1041/ 1631) Câmiu’l-âyât’ı Mesnevî’de geçen ayet, hadis ve Arapça ibarelerin bulunduğu beyitlerin tespit ve izahlarının yapıldığı bir eserdir. Tez çalışması Mesnevî’nin dört, beş ve altıncı defterlerinde yer alan söz konusu beyitleri derleyip izah eden Câmiu’l-âyât’ın vr. 96b-179b arasının neşri ve incelemesini kapsamaktadır.Çalışmanın birinci bölümünde Mesnevî’deki bilginin dini kaynakları, Mevlana’nın sufi hermenötiği, ’Mesnevî beyitlerinde ayet, hadis ve Arapça ibareleri kullanma yöntemi bir mesele olarak incelenmiştir.İkinci bölümde Câmiu’l-âyât’ın genel özellikleri, içeriği ve kaynakları ortaya koyulmuştur. Aynı zamanda müellifin Mesnevî şerhi olan Mecmûatü’l-letâif ile Câmiu’l-âyât arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkması adına nakiller yapılmıştır. Câmiu’l-âyat’taki tasavvufî muhtevanın gösterilmesi için hakikat ve tarikat kavramlarına dair bazı unsurlar yazarın diğer eseri olan Minhâcu’l-fukarâ ve Nisâbu’l-Mevlevî ile karşılaştırılarak değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Câmiu’l-âyât’ın ilgili varakları arasında yer alan metnin çeviri yazımında kullanılan nüshaların ve diğer tüm yazmaların tanıtımı, neşirde izlenen yöntem ikinci bölümün son konusudur.Üçüncü bölümde ise Câmiu’l-âyât’ta Mesnevî’nin son üç cildine denk gelen kısmın çeviri yazısı yer almaktadır. Name and Surname: Ümmügülsüm TOKGÖZField: Basic Islamic SciencesProgramme: Islamic MysticismSupervisor: Professor Semih CEYHANDegree Awarded and Date:Master's Degree- September 2020Keywords: Ismâil Rüsûhî al-Anqarawi, Câmi’ al-âyât, Rûmî, MasnawîABSTRACTIsmâil Rüsûhî al-Anqarawî's (d. 1041/ 1631) the Câmi’ al-âyât is a work in which the verses, hadiths and couplets containing Arabic phrases in the Masnawî are determined and explained. The thesis study covers the publication and examination of the sheets 96b-179b of the Câmi’ al-âyât, which compiles and explains the said couplets in the forth, fifth and sixth volumes of the Masnawî.In the first chapter of the study, the religious sources of knowledge in the Masnawî is discussed within the axis of the Quran and Sunnah. Mevlana's Sufî hermeneutics are presented from the perspective of both verses and hadiths. Besides, the utilization of Arabic expressions in his work is also discussed in this section.In the second chapter, the general characteristics, content and sources of the Câmi’ al-âyât are revealed. At the same time, reports have been made in order to reveal the similarities and differences between Mecmûatü'l-letâif and Câmi’ al-âyât, the author’s interpretations of the Masnawî. In order to show the Sufî content in the Câmi’ al-âyât, truth and sect related elements and concepts were compared and evaluated with the author’s other works, Minhâc al-fuqarâ and Nisâb al-Mawlawi. The translation of the used copies and all other manuscripts introdutions related to the mentioned sheets of the Câmi’ al-âyât is the last subject of this chapter.In the third chapter, the translation of the last three parts of the Câmi’ al-âyât is presented.
Keywords: Câmi’ al-âyât; Câmiu'l-âyât; Islam; İslam; İsmail Rüsûhî Ankaravî; Masnawî; Mesnevî Ismâil Rüsûhî al-Anqarawi; Mevlana; Rûmî; Sufism; Tasavvuf