Sosyal bilgiler le vatandaşlık ve demokrasi eğitimi derslerinde küresel vatandaşlık eğitimi - Çolak, Kerem (My University, 2015)
Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de Sosyal Bilgiler (4.-5. ve 6.-7.) dersleri ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi dersi kapsamında küresel vatandaşlık eğitiminin nasıl gerçekleştirildiğini ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda öğretim programlarının yanısıra öğrenci ve öğretmen görüşlerinde küresel vatandaşlık kavramının ve küresel vatandaşlık eğitiminin yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Karma yöntemle gerçekleştirilen bu araştırmada yakınsayan paralel karma desen kullanılmıştır. Çalışmanın nicel kısmında tarama araştırmasından, nitel kısmında ise temel nitel araştırmadan faydalanılmıştır. Çalışma grubu karma yönteme uygun olarak iç içe geçmiş örneklemle belirlenmiştir. Bu nedenle nicel bölümün gerçekleştirilmesi için İstanbul ilinin Kadıköy ilçesindeki 30 okuldan rastgele örnekleme ile 1054 sekizinci sınıf öğrencisi ve 54 okuldan 100 öğretmen seçilmiştir. Ardından nitel bölümün gerçekleştirilmesi için bu grupların içerisinden 105 öğrenci ve 15 öğretmen ise amaçlı rastgele örnekleme ile seçilmiştir. Sosyal Bilgiler 4.-5. ve 6.-7. sınıf öğretim programları ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi Öğretim araştırmanın veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Çalışmada veri toplamak amacıyla öğretim programları üzerinden doküman incelemesi yapmak üzere Sosyal Bilgiler ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi öğretim programları analiz formundan yararlanılmıştır. Bunun yanında katılımcılarla ilgili olarak; öğrenciler için küresel vatandaşlık hakkında öğrenci görüşleri anket formu ve küresel vatandaşlık hakkında öğrenci görüşleri açık uçlu anket formu kullanılırken, öğretmenler için de küresel vatandaşlık hakkında öğretmen görüşleri anket formu ve küresel vatandaşlık hakkında öğretmen görüşleri yarı yapılandırılmış mülakat formu kullanılmıştır. Bu araçlarla elde edilen nitel verilerin çözümlenmesinde içerik analizi tekniğinden faydalanılırken nicel veriler ise betimsel istatistik çerçevesinde tanımlayıcı istatistikler kullanılarak ‘SPSS 15’ programıyla analiz edilmiştir. Araştırmanın neticesinde Sosyal Bilgiler ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi öğretim programlarının; ‘küresel vatandaş’, ‘küresel vatandaşlık’, ‘küresel vatandaşlık eğitimi’ kavramlarını doğrudan içermemesi ve bu yöndeki eğitime dolaylı yoldan yer vermesi gibi sebeplerle küresel vatandaşlık eğitimi hususunda yetersiz durumda olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin ve öğretmenlerin küresel vatandaş veya küresel vatandaşlık kavramları hakkında genel olarak olumlu görüşe sahip olmalarının yanında bu kavramlar hakkında yeterli düzeyde bilgi sahibi olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğrencilerin ve öğretmenlerin Sosyal Bilgiler ile Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi derslerini küresel vatandaşlık eğitimi noktasında yetersiz bulduğu tespit edilmiştir. Sosyal Bilgiler, Vatandaşlık ve Demokrasi Eğitimi, Küresel Vatandaşlık Eğitimi, Vatandaşlık Eğitimi

This study strives to reveal how global citizenship education is realized within the context of the Citizenship and Democracy Education and Social Studies lessons (4th and 5th graders and 6th and 7th graders) in Turkey. In accordance with this overall purpose, it is also strived to determine the role of global citizenship phenomenon and the global citizenship education in terms of students’ and teachers’ opinions, as well as the curriculum. The study conducted using mixed method utilizes the convergent parallel design. In the quantitative portion of the study was utilized survey method and the basic qualitative research was used in the qualitative part. The study group was determined by the concurrent mixed method sampling technique. Therefore, in order to carry out the quantitative part, 1054 students in the eighth grades in 30 schools and 100 teachers from 54 schools in Kadikoy district of the Istanbul province were selected by random sampling. Next, in order to carry out the qualitative section of the research were selected 105 students and 15 teachers in these groups by the purposes random sampling method. Social Studies curriculum for the 4th-5th and 6th-7th classes and the Citizenship and Democracy Education curriculum were utilized as a source of research data. To collect data in the research, an analysis form regarding the Citizenship and Democracy Education and Social Studies curricula was used for document analysis of the curricula. Besides, with respect to participants, there were used a questionnaire form regarding their 'opinions about global citizenship and an open-ended questionnaire form regarding their opinions about global citizenship for student participants while a questionnaire form regarding teachers’ opinions about global citizenship and a semi-structured interview form regarding teachers’ opinions about global citizenship were utilized for teacher participants. In analyzing qualitative data obtained by these instruments, content analysis technique was used while the quantitative data were analyzed by using descriptive statistics by SPSS v.15 software within the framework of descriptive statistics. As a result of the research, the Citizenship and Democracy Education and Social Studies curricula were found to be ‘inadequate’ owing to some reasons such as “‘global citizen’, ‘global citizenship’ and ‘global citizenship education’ concepts have directly included in the curricula” and “The curricula include such education only indirectly.” It was also revealed that students and teachers do not have adequate knowledge about global citizens or global citizenship although they have a favorable opinion about these concepts. However; findings also indicate that students and teachers think that the Citizenship and Democracy Education and Social Studies courses are insufficient in terms of global citizenship education. Social Studies, Citizenship and Democracy Education, Global Citizenship Education, Citizenship Education
Keywords: Eğitim ve Öğretim (İlk); Sosyal Bilgiler; Türkiye; Vatandaşlık Eğitimi