Zeki Demirkubuz sinemasında Yeşilçam sesi kullanımı ve toplumsal belleğin yeniden inşası - Taşoluk, Selma (My University, 2022)
Sinemada sesin gelenekleşmiş kullanımının yanında potansiyeli geniş, katmanlı yapısına dikkat çeken çalışmalar olmuştur. Bu anlamda ses kullanımlarının birçok vasfı keşfedilmiş, hafızayla olan ilişkilenmesi de ortaya konmuştur. Zeki Demirkubuz sinemasında böyle bir yapının örneği mevcuttur. Filmin içine yerleştirilmiş bir televizyon mizanseni aracılığıyla Yeşilçam sesi duyulmaktadır. Yeşilçam sesi, fiziksel ve mekânsal işlevleriyle, diyalog ve müzik içermesiyle, hikâyeyi ve duygusal atmosferi destekleyerek sahnelere katkılar sağlamıştır. Fakat sesin bu klasikleşmiş işlevlerinin yanında buradaki asıl durum Yeşilçam sesinin geçmişle bugünü bağlayan bir köprü olarak hafızanın sonsuz evrenine açılmasıdır. Filmlerde incelenen örneklerde, Yeşilçam sesinin sıradan bir arka plan sesi olmadığı, temsil oluşturduğu, hatta zaman zaman bağlı olduğu kaynağından da kopmuşçasına kullanılarak sahnelerde gizemli bir etki yaptığı görülmüştür. Neticede Zeki Demirkubuz’un Yeşilçam sesi kullandığı tüm filmlerinde incelemeler yapıldığında görüldüğü üzere; Yeşilçam sesi birçok vasfa sahip bir konuma yerleştirilmiş ve çeşitli kulvarlarda birçok işlevi üstlenmiştir. Burada sesin asıl odaklanılan yanı hafızatik yapıdır. Demirkubuz sinemasında sesle kurulan yapıda hafızayla olan ilişkilenmeler söz konusudur ve bu yapı toplumsal belleğe açılan kapıdır. Dolayısıyla Yeşilçam’a yapılan referansla aslında izleyicinin hafızasında Yeşilçam’la bağdaşan tüm o unsurlar geçmişten bugüne çağrılmaktadır. Yeşilçam sesinin bu kullanımının sesi sınıflandıran müzik, diyalog ya da efekt başlıklarından biri olarak değerlendirilmesinin yeterli kapsayıcılıkta olmadığı ve indirgemeci bir yaklaşım olduğu görülmüştür. Bu anlamda bir filmin içerisinde daha önce yayınlanmış bir filmin sesinin kullanılmasının kapsamlı bir zeminde ele alınması için “film içinde film sesi” gibi yeni bir başlık açılabileceği önerilmiştir. Bu başlığın açacağı yeni alanda, “Yeşilçam sesi” alt başlığı çalışmanın perspektifini genişletmiştir.

In addition to the traditional use of sound in cinema, there have been studies that draw attention to its potential, wide-layered structure. In this sense, many features of sound usage have been discovered and its relation with memory has also been revealed. In Zeki Demirkubuz's cinema, the sounds of Yeşilçam are heard through a television mise-en-scene embedded in the film. The Yeşilçam sound, with its physical and spatial functions including dialogue and music, contributed to the scenes by supporting the story and emotional atmosphere. However, besides these common functions of the sound, the main situation here is that Yeşilçam sounds open to the endless universe of memory as a bridge connecting the past and the present. In the samples examined in the movies, it has been seen that the Yeşilçam sounds are not only ordinary background sounds, they create a representation, and even from time to time they are used as if they are disconnected from the source they are connected to, and have a mysterious effect on the scenes. As can be seen when examining all of Zeki Demirkubuz's films in which Yeşilçam sounds are used; Yeşilçam sound have been placed in a position with many qualities and have undertaken many functions in various fields. Here, the main focus of the sound is the memory structure. There are relations with memory in the structure established with sound in the cinema of Demirkubuz, and this structure is the door to social memory. Therefore, everything that the audience can associate with Yeşilçam in their memories is called forth from the past to the present when Yeşilçam is mentioned. It has been observed that using the Yeşilçam sounds to categorize the sound as one of the music, dialogue, or effects titles is not sufficiently thorough and is a reductionist approach. In this sense, it has been suggested that a new title such as “film sounds within a film” can be opened in order to deal with the use of the sound of a previously released film on a more comprehensive basis. The sub-title “Yeşilçam sounds” has widened the study's range in the new field that this definition will open.
Keywords: collective memory; film içinde film sesi; film sounds within a film; hafıza; memory; Motion pictures; reconstruction of social memory; ses; Sinema; sound; toplumsal belleğin yeniden inşası; toplumsal bellek; Turkey; Türkiye; Yeşilçam; Yeşilçam sesi; Yeşilçam sounds; Zeki Demirkubuz