'Addü'l-Ây ilminin kıraat ilmiyle ilişkisi - Tatar, Hüsne (My University, 2024)
‘Addü’l-ây ilmi; Kur’an âyetlerini, kelimelerini, harflerini ve surelerini sayıları bakımından inceler. Bu ilim, Kur’an-ı Kerim’deki lafzi unsurların sınırlarını tespit ederek sayılarını kaydetmek gibi bir role sahiptir. Hicri ikinci yüzyılın başından itibaren bu konuya dair birçok eser kaleme alınmış, kırâat ekollerinin teşekkülüyle birlikte şehirlerde sayı görüşleri ortaya çıkmıştır. Genel kabule göre Hz. Muhammed’e inzâl edildiği süreç içerisinde her âyetin başlangıç ve bitiş yerleri Hz. Cebrail tarafından bildiriliyordu. Bu kabulden hareketle İslam geleneği içerisinde âyetlerin sayısının da vahiyle sabit olduğu görüşü çoğunluk tarafından benimsenmiştir. Gelenek içerisinde konuya dair böyle bir kabul söz konusu olmasının yanında âyetlerin sayısı hususunda ilk kaynaklardan aktarılan bilgilerde birtakım ihtilaflar bulunmaktadır. Ebû Amr Osman ed-Dânî (ö. 444/ 1052) ve Burhaneddin Ebû İshak İbrâhîm el- Ca‘berî (ö. 732/ 1332) kırâat literatüründe konuya dair müstakil eser telif eden iki önemli âlimdir. Çalışmamızda konuya ilişkin birincil kaynak olarak bahsi geçen iki âlimin eserlerinden istifade edilecektir. Çalışmanın ilk aşamasında ‘addü’l-ây ilminin mahiyeti, tarihçesi ve kapsamı detaylı bir şekilde incelenecek, ardından âyetlerin sayısı hakkında aktarılan bilgilerdeki farklılıkların nedenleri araştırılacaktır. Son olarak âlimlerin ortaya koydukları açıklamaların tutarlılıkları değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Araştırmanın diğer adımında ‘addü’l-ây ilminin kırâat ilmiyle ilişkisi ele alınacak ve bilimsel değeri ortaya konmaya çalışılacaktır. Böylece ‘addü’l- ây ilminin mushaf yazımı, meşhur kırâatler, vakf-ibtidâ, yedi harf ruhsatı gibi kırâat ilminin temel araştırma alanlarına olan teorik ve pratik yansımaları incelenecektir.

The science of “‘add al-ây” studies the verses, words, letters and suras of the Qur’an in terms of their numbers. In other words, this science has the role of recording the number of literal elements in the Qur’an by determining their limits. From the beginning of the second century of Hijra, many works were written on this subject and with the formation of qiraat (recitation) schools, ideas about numbers emerged in the cities. According to general acceptance, the beginning and ending places of the verses were informed to the Prophet Muhammad by Gabriel during the revelation of the Quran. Based on this acceptance, the view that the information regarding the number of verses is fixed by revelation, has been adopted by the majority within the Islamic tradition. Although there is such an acceptance on the subject within the tradition, there are some disagreements in the information given regarding the number of verses. Abu Amr Othman ben Sa‘eed ad-Dani (d. 444/ 1052) and Burhān ad-Din Abu Isaac Ibrahim al-Ja‘bari (d. 732/ 1332) are two prominent scholars who wrote an individual work on the subject in the recitation ( qiraat) literature. In this study, the works of the two scholars will be used as the primary source on the subject. In the first part of the study, the nature, history and scope of the science of Add al-Ây will be examined in detail. Then, the differences in the information given about the number of verses will be explained and the reasons for the mentioned conflicts will be investigated. In the second part, the relation between the science of Add al-Ây and other fields of the science of Qiraat will be discussed. In this context, the theoretical and practical reflections of the science of Add al-Ây on the main research areas of the science of Qiraat such as mushaf writing, famous recitations, Waqf-İbtidâ and hurûf-ı seb‘a will be examined.
Keywords: ‘Addü’l-Ây; Add al-Ây; al-Mushaf; Âyet; Fasıla; Fâsıla; Kıraat; Kırâat; Kur’ân; Kur’an-ı Kerim; Mushaf; Number; Qiraat; Qur’an; Qurʼan; Recitation; Sayı; Vakf-İbtidâ; Verse; Waqf-Ibtida