Türk ceza hukukunda kesin hükmün önleme etkisi - Ataç, Asiye Selcen (My University, 2010)
Hukuk devleti ilkesi, kesin bir hükümle yargılanması sona ermiş bir kişinin aynı fiilden dolayı tekrar muhakeme sujesi olmasını engelleyerek hukuki güven ortamının yaratılmasını gerektirir. Kişinin aynı fiilden dolayı tekrar yargılanması, birey bakımından kişisel özgürlüğün ihlali sonucunu doğurmakta, devlet bakımından ise hukuk devleti ilkesini zedelemektedir. Kişinin tekrar yargılama sujesi olması, insan onurunun zedelenmemesi gereğine dayanan anayasal bir hakkın gereğidir. İlkenin temelinde anayasal bir hak olması, önleme etkisinin doğacağı an, farklı disiplinlerde göstereceği etki ve uygulama alanı bakımından farklı sonuçlar doğurmaktadır. Kural olarak mahkemenin uyuşmazlığı sona erdiren kararlarına tanınan kesin hükmün önleme etkisinin soruşturma aşamasında, özellikle alternatif uyuşmazlık çözüm yolları kullanılarak verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara da tanınıp tanınmayacağı hususu tartışılmıştır. Kesin hükmün; hukuki güvenlik, hukuki barış ve kişisel özgürlüğe hizmet ettiği düşünüldüğünde, hukuki barışı sağlayan alternatif çözüm yollarının da kesin hükmün önleme etkisini yaratması gerektiği kabul edilmektedir. Böylece yeni bir delil ortaya çıkmadan kişi hakkında dava zamanaşımı süresince sürekli şüpheli statüsüne sokulma ihtimali bulunmayacaktır. Ayrıca çalışma konusu içinde gerek kesin hükmün önleme etkisinin unsurları gerek sonuçları bakımından Uluslararası Sözleşmelerde yer alan düzenlemeler incelenmiş; Anayasa 90. madde kapsamında, kesin hükmün önleme etkisinin uluslararası uygulama alanı olarak da bilinen Türk Ceza Kanunu’nun yer bakımından uygulama hükümlerine ilişkin etkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak ilkenin, hem muhakemenin tamamında etkili olduğunun, hem de tekrar cezalandırma yasağı sonucunun doğduğunun altı çizilmeli, ilkeye Anayasa’da yer verilerek ilke anayasal bir güvenceye de kavuşturulmalıdır.

The rule of law entails certainty of law by ne bis in idem principle. Judging same person again from the same act violates the freedom of a person and also it offends the rule of law. In this study, it is argued whether “ne bis in idem” is a right that is based on a fundemental right or stemmed from being a procedural provision. It’s a fundemantal constitutional right that bases on human dignity. Due to that fact, this the effect of ne bis in idem that causes different results in the field of application and application of the principle on the other diciplines. As a rule, the final judgements have the effect of ne bis in idem. In this study, it is also argued that “decisions on no ground for prosecution”, that’s given after alternative dispute resolutions (ADR) may have the effect of ne bis in idem. It is concluded that the results of ADR must have the effect because of providing legal peace. Thereby there is no probability to be put in constant in the situtiation of suspect during the limitation of action. Also the effect of International Conventions is studied with in the context of the principle to the field of application rule of Turkish Criminal code respect of location. As a result, it must be underlined that the ne bis in idem principle is effective in both investigation and prosecution. It must be regulated as a constitutional rule and must have a constitutional guarantee.
Keywords: Ceza Hukuku; Hukuk; Kamu Hukuku