The policies of the Russian Federation for domination over Azerbaijan (1991-1999) - Erşen, Emre (My University, 2002)
Bu çalışmanın amacı, Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasından 1999’da Rusya Federasyonu’nda meydana gelen başkanlık değişimine kadar geçen sürede, Rusya Federasyonu’nun Azerbaycan üzerindeki politikalarını incelemektir. Azerbaycan üzerindeki Rus politikalarının incelenmesiyle Rusya’nın gerçekten de Azerbaycan üzerinde bir tür politik ve ekonomik üstünlük kurmaya çalıştığına dair önemli deliller ortaya çıkmaktadır. Geçmişte Çarlık Rusya’sı ve Sovyetler Birliği’nin Kafkaslar ve Azerbaycan üzerinde kurmuş olduğu egemenlik, Rusya Federasyonu’na da ilham kaynağı olmuş gibidir. Rusya, 1992’den başlayarak eski Sovyetler Birliği cumhuriyetlerini, üzerinde sadece Rusya’nın söz hakkının olması gereken ‘Yakın Çevre’ olarak isimlendirir. Azerbaycan’da ise Rusya’nın, Azerbaycan ve Dağlık Karabağ Ermenileri arasındaki savaşta Azerilerin aldığı yenilgilerin ve de anti-Rus Azeri Cumhurbaşkanı, Ebulfeyz Elçibey’in devrilmesinin arkasındaki aktör olarak görülmesi gerektiğine dair pek çok görüş ve delil sunulmaktadır. Rusya, ayrıca Hazar Denizi’nin Azerbaycan’a ait kıyısında yer alan geniş petrol rezervlerinin işletilmesi ve taşınması konusunda da aktif bir tutum almış, örneğin Hazar Denizi petrolünün, Rusya’ya söz hakkı verilmeden, hukuki statüsünün belirlenmesi çabalarına karşı olmuştur. Ayrıca özellikle 1994’ten sonra Azerbaycan’ın Batılı petrol şirketleri ile yaptığı bütün petrol anlaşmalarına dahil olmak istemiş ve petrolün Batı dünyasına Rus toprakları üzerinden geçecek boru hatları ile ulaştırılması gerektiğini savunmuştur. Rusya’nın Azerbaycan politikaları bölgede birbirine karşı olan ülke blokları oluşturmuştur. Rusya, İran ve Ermenistan’la görüş birliği içerisindeyken, Türkiye ve ABD, Azerbaycan’ın Rusya’dan tamamen bağımsız olması yönünde Bakü ile işbirliği içine girmiştir. Özellikle 1990’ların ikinci yarısından itibaren, ABD, Azeri petrolüne olan ilgisi nedeniyle bölgede Rusya’ya karşı önemli bir aktör olarak ortaya çıkmaktadır.

The present study aims to analyze the policies of the Russian Federation over Azerbaijan from the disintegration of the Soviet Union in 1990 until the change of presidency of the Russian Federation in 1999. An analysis of the Russian policies over Azerbaijan provides some significant evidence indicating that Russia has actually seeked some kind of political and economic dominance over the latter. The exclusive control of the Tsarist Russia and the Soviet Union over the Caucasus and Azerbaijan seemed to be influencing the Russian Federation as Russia was noted to rename the ex-Soviet republics as its ‘Near Abroad’ on which Russia should be the sole international actor. Regarding Azerbaijan, Russia has been witnessed to be an actor behind the Azeri drawbacks in the war between Azerbaijan and the Armenians of Nagorno-Karabakh and the coup d’état against the anti-Russian Azeri president, Ebulfez Elchibey in 1993. Russia has also tried to obtain a major control over the exploitation, the development and the transportation of the Azeri oil concentrated in the coast of the Caspian Sea. To this end, it has rejected to formulate a legal status for the Caspian Sea unless the Russian interests in the Caspian were considered and tried to obtain a major share in all the oil deals which Baku has signed with the Western oil companies from 1994. Besides, it also has tried to persuade both Baku and the Western world that the pipeline to be built to carry the Caspian oil to the Western markets should pass through the territories of the Russian Federation. The Russian policies over Azerbaijan were witnessed to be creating blocs of opposing states in the region. The Russian policies were noted to be backed by Iran and Armenia while the Azeri independence from Russia was supported by Turkey and the USA. Especially, with the second half of the 1990s, the US interest in the Azeri oil has made the USA a major actor against the Russian interests in the region.
Keywords: Azerbaycan Dış Ilişkiler; Kültürler arasındaki temaslar; Rusya Federasyon Dış Ilişkiler; Toplumsal değişim; Uluslararası Ilişkiler