Yatırım fon ve ortaklıklarında muhasebe işlemleri ve vergilendirilmeleri - Kırgız, Bora (My University, 1999)
Bilindiği üzere, ülkemizde sermaye piyasasına yönelik düzenlemelerin yapılabilmesi için 1980'li yılları beklemek gerekmiştir. Sermaye piyasasının alt yapısının oluşturulması amacıyla 1981 yılında 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kabul edilmiştir. 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 1 inci maddesinde Kanun'un amacı tasarrufların menkul kıymetlere yatırılacak halkın iktisadi kalkınmaya etkin ve yaygın bir şekilde katılmasını sağlamak amacıyla; sermaye piyasasının güven açıklık ve kararlılık içinde çalışmasını tasarruf sahiplerinin hak ve yararlarının korunmasını düzenlemek ve denetlemektir şeklinde belirlenmiştir. Bu amacın gerçekleştirilmesine yönelik olarak bir takım hukuki düzenlemeler yapılmıştır. Finans Reformu adı verilen düzenlemelerin hedeflerini şu şekilde sıralayabiliriz. - Sermaye piyasasında açıklık, güven ve istikrarı sağlamak, - Sermaye piyasasında piyasa mekanizmasının işleyişini yaygınlaştırıp etkinleştirmek, - Yatırım, üretim, ihracat ve özelleştirmeye ilişkin finansal alt yapıyı güçlendirmek suretiyle özel sektörün sermaye piyasasından daha etkin yararlanmasına, KİT'lerin mali bünyesinin düzeltilmesine, mahalli idarelerin kaynak sorunlarının sermaye piyasası aracılığıyla çözümlenmesine çalışmak, - Yeni araç, kurum ve piyasalar geliştirmek, var olanların sorunlarını çözmek suretiyle kredi, fon akış ve aktarma maliyetlerini düşürmek, mali piyasaları derinleştirmek, eksik piyasaları tamamlamak, piyasalar arası rekabeti sağlamak ve arttırmak, - Sermayenin tabana yayılmasına, gelir dağılımının düzeltilmesine ve sosyal güvenliğin sağlanmasına katkıda bulunmak üzere; halka açılma, özelleştirmeye, özerkleştirmeye matuf yeni araçlar tesis etmek, - Finans yapı ve uygulamalarında ileri ülke standartları ile bütünleşmek, Tek bir cümle ile ifade etmek gerekirse, amaç, kurumlaşmayı sağlamak, küçük tasarrufları güven içinde piyasaya çekerek ekonominin içinde bulunduğu finansman darboğazını aşmaktır. Yukarıda sayılan hedefleri gerçekleştirmek maksadıyla 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda 3794 sayılı kanunla bir takım değişiklikler yapılarak Sermaye Piyasası Kurulu'na yeni bir takım yetkiler verilmiştir. Sermaye Piyasası Kurulu kendisine verilmiş olan yetkiler kullanmış ve bir dizi tebliğ yayınlayarak yeni araç ve kurumların tesisine imkan sağlayan düzenlemeler yapmıştır. SPK'nın 3794 sayılı Kanunla değişik 32'nci maddesinde Sermaye Piyasasında faaliyet göstermesine izin verilen kurumlar Sermaye Piyasası kurumları olarak tanımlanmıştır. Çalışmamızda bu maddede belirtilen sermaye piyasası kurumlarından Yatırım Fon ve Yatırım Ortaklıklarının işleyişi muhasebesi ve vergilendirilmesi ele alınmıştır. Birinci bölümde YF ve Y.O'nın Sermaye Piyasası mevzuatı çerçevesinde kuruluşları, hukuki statüleri, faaliyet esasları ve faaliyet sınırlamaları ile faaliyetlerinin sona ermesi ayrı ayrı ele alınmıştır. Bu bölümün sonunda YF ve YO'nun çeşitli kriterlere göre karşılaştırması yapılmıştır. İkinci bölümde YF ve YO'nun muhasebelerine ilişkin esaslar irdelenmiştir. Y.O. ve Y.F.'nın Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan ve 1.1.1994 tarihinden itibaren uygulanması zorunlu olan Muhasebe Uygulama Genel Tebliği'nin kapsamı dışında tutulmuş olmaları nedeniyle, muhasebelerine ilişkin esaslar SPK'nın verdiği yetkiye istinaden Sermaye Piyasası Kurulu (Kurul) tarafından yayımlanan tebliğler çerçevesinde açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise Y.F ve YO'nın vergi kanunları karşısında ki durumları, ile bu kurumlardan gelir elde eden gerçek ve tüzel kişilerin vergilendirilmelerine ilişkin esaslar ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu bölümde, 3946 sayılı Kanun ve bu Kanunu müteakip 4008 ve 4108 sayılı Kanunlarla yapılan düzenlemeler esas alınmış olup, uygulaması geçmişte kalmış olması nedeniyle 3946 (1.1.1984 ) önemi vergilendirme rejimine değinilmemiştir. Dördüncü ve son bölümde ise kısa bir değerlendirme yapılarak görüş ve önerilerimize yer verilmiştir.
Keywords: Ekonomi; Finansman ekonomisi; Yatırım; YATIRIM