Günümüz Türkiye’sinde Protestanlık - Malkoç, Mustafa Numan (My University, 2006)
GÜNÜMÜZ TÜRKİYE’SİNDE PROTESTANLIK 1517’de Martin Luther’in Katolik Kilisesi’ne karşı protestosuyla başlayan reform hareketi Zü”rih’te Ulrich Zwingli, Cenevre’de John Kavlin, İskoçya’da John Knox, İngiltere’de Thomas Cranmer öncülüğünde yayılmıştır. Speyer Meclisi’nden sonra Protestanlık adını alan reform hareketi zaman içinde bölünmelere uğramış, Lüteryen, Presbiteryen, Baptist, Anglikan gibi birçok farklı kilise ortaya çıkmıştır. Protestanlığın XVIII. ve XIX. yüzyıllarda güçlenmesiyle birlikte misyonerlik teşkilatları kurulmuş ve İncil’in dünyaya yayılması için çalışılmıştır. XIX. yüzyılın başlarında Anadolu’ya gelen Protestan misyonerler Müslümanlar ve Yahudiler arasında başarılı olamayınca çalışmalarını Rum, Süryani ve Ermeni azınlıklar üzerinde yoğunlaştırmış ve Ermeniler arasında Protestan bir topluluk oluşmasını sağlamışlardır. XX. yüzyılın başlarında sayıları 50.000’i aşan Protestan Ermeniler I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarında Avrupa ve ABD başta olmak üzere dünyanın birçok yerine göç etmişlerdir. Bu yıllarda, Protestan misyonerler tarafından açılan okul, hastane, yetimhane gibi birçok kurum kapanmıştır. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Türkiye’de çalışma alanları iyice daralan misyonerler, bu dönemden sonra açık kalabilen az sayıdaki kurumlarını laik bir yapı içinde devam ettirmişlerdir. Protestan nüfusun azalması, Protestan kurumlarının kapanması ve propaganda için uygun bir ortam bulunamaması yüzünden Protestanlık açısından Türkiye’de 1960’lara kadar durgun bir dönem yaşanmıştır. Bu tarihten sonra Protestanların hızlanan çalışmaları 1980’den sonra Türkiye’de yeni Protestan Kiliselerinin kurulmasına yol açmıştır. Bu tarihten günümüze kadar Türkiye genelinde altmışın üzerinde Protestan Kilisesi kurulmuştur. Bu kiliselerin arasında ilahiyat, kilise yönetimi ve uygulamalar konusunda farklılıklar vardır. Günümüzde Türkiye’deki Protestanlar kurumsallaşmaya başlamışlar, vakıf ve dernekler kurmuşlardır. Ayrıca radyo-televizyon, internet, dergi ve yayıncılık gibi yollarla bağlılarını bilgilendirmekte ve Hıristiyanlığın yayılmasına yönelik propaganda çalışmaları yürütmektedirler. PROTESTANISM IN TODAY’S TURKEY The Reformation Movement that commenced by Martin Luther’s protest against Roman Catholic in 1517 and had become widespread by the works pioneered by Ulrich Zwingli in Zurich, by John Calvin in Geneva, by John Knox in Scotch and by Thomas Cranmer in England. Named Protestantism following Speyer Council the Reformation Movement had been divided through time into Lutheran, Presbyterian, Baptist, Anglican and many like. By the resurgence of Protestantism in XVIII and XIX centuries missionary organizations had become widespread and Gospels had started to be circulated around the world. In the beginning of the XIX century Protestant missionaries who have arrived to Anatolia focused their work on Greeks, Syrians and Armenians as they failed to succeed amongst Muslims and Jews, and they succeeded to create a Protestant community amongst Armenians. By the early XX century Protestant Armenians exceeded 50.000 and immigrated to many parts of the world, mainly to Europe and USA during the First World War and The War of Liberation in Turkey. During these years many institutions like school, hospital and orphan’s home were closed down. Missionaries whose work narrowed by the promulgation of the Republic sustained their small number of institutions through the secular system. Because of the reasons such as the decline of Protestant population, closure of Protestant institutions and deprivation of suitable environment for propagation a period of deadlock had been experienced in Turkey until 1960s. Works of the Protestants that accelerated following this period gave rise to the foundation of new Protestant Churches after 1980s. Since then to our present time Protestant Churches has been founded reaching over 60. There are indeed disparities among these churches with respect to theology, church administration and practices. Today Protestants in Turkey has started to institutionalize and they established many associations and foundations. Besides they inform their community through radio and TV, internet, journal and publishing, and pursue their propaganda work of Propagation of Protestantism.
Keywords: Protestanlık_Türkiye