Münevver Ayaşlı'nın eserlerinde dini ve manevi unsurlar - Şahan, Asena Elif (My University, 2025)
Münevver Ayaşlı, Cumhuriyet dönemi edebiyatçılarından olup hatıra ve roman türü başta olmak üzere çeşitli türlerde eserler kaleme almıştır. Osmanlı Devleti’nin yıkılışından, Türkiye Cumhuriyet’inin tek ve çok partili dönemleri ile ihtilalleri kapsayan siyasi ve toplumsal değişimlere tanıklık etmiştir. Bu tez, dokümanter yöntem ve tematik analiz ile Ayaşlı’nın temel eserlerindeki dini ve manevi unsurları incelemeyi amaçlamıştır. Erişim kısıtından dolayı dergi yazıları ve bir kitabı hariç tüm eserleri incelemeye alınmıştır. Eserler, dokümanter yöntemle sistematik olarak taranmış, bulgular tematik analizle kapsamında sınıflandırılmış ve yorumlanmıştır. Hatıra, deneme ve gazete yazılarında; toplumsal kültür ve ahlaki değerlerdeki dönüşümleri, Batılılaşmanın sebep olduğu kültürel yozlaşmaya karşı bir çözüm olarak Osmanlı-İslam ahlak geleneği çerçevesinden işlemiştir. Gazete yazılarında dini unsurları ön plana çıkartarak toplumsal manevi hassasiyeti artırmaya yönelik içerikler kaleme almıştır. Roman ve hikâyelerindeki karakterlerin yaşantılarının, toplumsal değişimlere uyumlu bir şekilde kurgulandığı görülürken karakterlerin yaşadıkları zorlukları dini ve tasavvufi yaklaşımlarla aştıkları görülür. Ayaşlı’nın eserlerindeki dini ve manevi unsurların analiz edilmesi ile din psikolojisi alanına teorik anlamda düşünce, anlayış ve yorum zenginliği sunulması hedeflenmiştir. Kurgu eserlerinde din ve maneviyatın toplumsal değişimlere ve manevi yozlaşmanın olumsuz etkilerine dair bir çözüm olarak işlenildiği sonucuna ulaşılmıştır. Buna ek olarak Ayaşlı’nın anı türündeki eserlerinin, kültürel mirası zenginleştirerek geçmişten bugüne uzanan bir köprü işlevi gördüğü söylenir. Bu tezde, Ayaşlı’nın kültürel ve entelektüel mirasa yaptığı bu katkıların din ve maneviyat bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır.

Münevver Ayaşlı, a writer from the Republican period, authored works in various genres, primarily memoirs and novels. She witnessed the collapse of the Ottoman Empire, as well as the political and societal transformations spanning the single-party and multi-party periods, including coups, of the Republic of Türkiye. This thesis aims to examine the religious and spiritual elements in Ayaşlı’s works using documentary methods and thematic analysis. Due to access restrictions, all works except for the magazine articles and one book have been included in the study. The works were systematically analyzed using the documentary method, and the findings were classified and interpreted within the scope of thematic analysis. In her memoirs, essays, and newspaper articles, she addressed transformations in societal culture and moral values, framing the Ottoman-Islamic moral tradition as a solution to the cultural degeneration caused by Westernization. Her newspaper articles highlighted religious elements to foster societal spiritual sensitivity. In her novels and stories, the characters’ lives are crafted to align with societal changes, with their challenges overcome through religious and Sufi approaches. The analysis of the religious and spiritual elements in Ayaşlı’s works aims to contribute theoretically to the field of psychology of religion by enriching thought, understanding, and interpretation. It has been concluded that in her fictional works, religion and spirituality are presented as a solution to societal changes and the negative effects of spiritual degeneration. Additionally, it is noted that Ayaşlı’s memoir works serve as a bridge from the past to the present, enriching cultural heritage. This thesis seeks to explore the contributions of Ayaşlı’s cultural and intellectual legacy within the context of religion and spirituality.
Religious and spiritual elements in Münevver Ayaşli’s works
Keywords: Ahlak; Değerler; Din; Din psikolojisi; Felsefe ve din; Maneviyat; Morality; Münevver Ayaşlı; Philosophy and religion; Psikoloji, Din; Psychology of Religion; Psychology, Religious; Religion; Religion psychology; Spirituality; Sufism; Tasavvuf; Values