Davranış genetiği bağlamında dini ve manevi eğilimler - Türkyılmaz, Nuray (My University, 2008)
Dini ve manevi eğilimlerin genetik bir altyapısı olup olmadığı konusu davranış genetiği alanının araştırma konularından biri olmuştur. Bu araştırmada, davranış genetiği alanında kullanılan metodlardan yararlanılarak, dindarlık ve maneviyatın kalıtsallığına dair bilgi edinmek hedeflenmiştir. Bu sebeple küçük bir ikiz çalışması yapılmıştır. 16 çift “tek yumurta ikizi” ve 14 çift “çift yumurta ikizi”nden oluşan örneklem üzerinde, 5 soruluk zigosite testi, ikiz çevre anketi, dindarlık ölçeği ve maneviyat ölçeği uygulanmıştır. Araştırmada ayrıca, dindarlık ve maneviyata dair tutum ve davranışlar, bazı sosyo-demografik değişkenler açısından incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda, büyük çoğunluğu dindar olan örneklemin, dindarlıklarının etki boyutuna giren tutum ve davranışlarının cinsiyet faktöründen etkilendiği, kadınların bu davranışlar bakımından erkeklere göre daha dindar olduğu gözlenmiştir. Maneviyatın alt boyutlarında ise cinsiyetin anlamlı bir fark meydana getirmediği sonucu elde edilmiştir. Eğitim düzeyinin dindarlık ve maneviyatın boyutları açısından bir fark meydana getirip getirmediğine dair yapılan analizler sonucunda; eğitim düzeyinin artmasıyla kişilerin dindarlıklarının inanç ve etki boyutlarına giren tutum ve davranışlarının yoğunluğunda bir azalma meydana geldiği, ancak manevi durumlarında herhangi bir değişiklik olmadığı sonucuna varılmıştır. Dindarlık ve maneviyatın boyutlarının, bireylerin medeni durumlarına göre karşılaştırılması sonucunda ise, evli olanların bekar olanlara göre dindarlığın tüm alt boyutları açısından daha yüksek bir dindarlık gösterdikleri gözlenmiştir. Bireylerin maneviyatın alt boyutlarına giren tutum ve davranışları açısından ise medeni durumları anlamlı bir fark meydana getirmemektedir. Araştırmanın sonucunda, ikiz çalışmasının temel sorusuna cevap olarak dini ve manevî eğilimlerin şekillenmesinde, çevresel etkiler kadar genetik faktörlerin de etkili olduğu rapor edilmiştir. Ancak kalıtsal temelin, bireyin dindarlık ve maneviyatında ne tür bir etki yarattığı konusunda bilgi edinmek için yeni çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

One of the questions in behaviour genetics has been, “Is there a genetic basis for religious and spiritual attitudes?” This research aimed at getting information about the hereditary nature of religious and spiritual attitudes by using the methods of behavior genetics. In order to investigate that, a limited “twin study” was made on 14 Dizygotic twin pairs and 16 Monozygotic twin pairs. A five-question zygosity test, twin environment questionnaire, religiosity scale and spirituality scale were performed on twins. The attitudes and behaviours related to religiosity and spirituality are also considered in relation to some socio-demographic variables. Results of the study showed that attitudes and behaviours which are in the consequence dimension of religiosity were, among the majority of religious subjects, affected by gender. It was observed that females were more religious than males by these behaviours. Gender did not make a difference in the dimensions of spirituality. Within the belief and consequence dimension of individuals’ religiosity, the impact of education level on attitudes and behaviours was investigated; the findings pointed to decreased religious observance with higher education. However, education level did not register a difference in the dimensions of spirituality. Comparing the dimensions of religiosity and spirituality in the marital status context, it is reported that married individuals are more religious than singles by all dİmensions of religiosity. Marital status had not shown a difference in the attitudes and behaviors of dimensions of spirituality. Consequently, although the sample of the study was limited, it is reported that genetic factors are as effective as environmental effects in forming religious and spiritual attitudes. Nevertheless, further research is required to obtain more representative and reliable results on this quite intangible of fields.
Keywords: Din Psikolojisi; İslam Dini