Belgesel sinemada kent olgusu ve “yolcu” - Kıpçak, Nedret Sezin (My University, 2008)
NDEKİLER………………………………………………………………...II ÖZET………………………………………………………………………….IV ABSTRACT…………………………………………………………………..VI GĐRĐS……………………………………………………………………..….VII 1. BELGESEL SĐNEMADA KENT OLGUSU………………………………..1 1.1.Belgesel Sinema Nedir?.....................................................................1 1.2. Belgesel Sinemanın Amacı ve Đlkeleri..............................................3 1.3. Belgesel Film Türleri ……………………………………………...5 1.3.1 Toplumsal Belgeseller………………………………………..5 1.3.2 Doğa Belgeselleri…………………………………………….6 1.3.3 Bilimsel Belgeseller…..……………………………………...6 1.3.4. Propaganda Belgeselleri……………………………………..7 1.4. Belgesel Sinemanın Doğusu…………………………………….....8 1.4.1. Gündelik Hayatı Belgeleme’nin Tarihi……………………...8 1.4.2. Hareketli Görüntüye Geçis ve Đlk Belge Görüntüler……......9 1.4.3. Đlk Belge Görüntülere Örnek Olarak Lumiere Filmleri ve Lumiere Filmlerinde Kentin Kullanımı…………………….11 1.5. Belgesel Sinemanın Gelisimi……………………………………..13 1.5.1. Robert Flaherty ve Nanook of The North………………….13 1.5.2. John Grierson ve Đngiliz Belge Okulu…………………….15 1.5.3. Walther Ruttmann’dan Senfonik Bir Kent Belgeseli: Berlin, Bir Büyük Kent Senfonisi………………………….18 1.6.Belgesel Sinemada Kentin Karaktere Dönüsümü…………………20 1.6.1. Belgesel Sinemanın Đlk Kuramcısı: Dziga Vertov ve Sinema Göz Kuramı……………………………………….21 III 1.6.2. Dziga Vertov’un Kameralı Adam Filmi ve Belgesel Anlatıda Kentsel Doku…………………………...25 1.6.3. 1960’lar Gerçekçilik Akımı ve Konulu Filmlerde Belgesel Yapının Kullanımı…………………28 1.6.3.1. Jean Luc Godard’ın Serseri Asıklar Filminde Toplumsal, Sosyal ve Ekonomik Ortamı Belgelemek Adına Kentin Hatıralanması……………………….32 1.7. Belgesel Sinemanın Modernitenin En Önemli Karakteri Kentin Belgelenmesinde Đslevi…………………………………………..35 1.7.1. Gündelik Hayatın Görsel Belgesi Bağlamında Kent Belgeselleri…………………………………………..35 1.7.2. Günümüz Türk Sinemasından Đstanbul Üzerine ‘Senfonik’ Bir Kent Belgeseli: Đstanbul Hatırası…………..37 2.YOLCU FĐLMĐ 2.1.Kavram: Kent…………………………………………………….41 2.1.1.Gösteri Alanı Olarak Kent………………………………....41 2.1.2. Sinematografik Olarak Kent……………………………….45 2.2.Filmin Olusum Süreci…………………………………………….49 2.2.1.Konu………………………………………………………..49 2.2.2.Amaç………………………………………………………..49 2.2.3.Karakter:Jonglör…………………………………………….51 2.3.Filmin Temel Öğeleri…………………………………………….52 2.3.1.Çekim Mekanları…………………………………………...52 2.3.2.Görüsme ve Röportaj Yapılan Kisiler………………………54 2.3.3.Teknik Dil…………………………………………………...54 2.3.4.Kurgu………………………………………………………..55 SONUÇ……………………………………………………………………….57 KAYNAKÇA..……………………………………………………………….60 IV

Kentler, yüz yılı askın süredir sinema filmlerine mekan olmuslardır. Đlk film seritlerinden 90’lı yılların banliyo filmlerine kadar, sinema filmlerinin pek çoğu bir kent ortamında sekillenir. 1895 yılında Paris’te gösterilen ilk filmlerden itibaren sinemanın büyük kitlelere ulasabilecek bir araç olduğu fark edilir ve ticari anlamda gelisebileceği bir sistem kurulur. Bu sistem, hikayeli filmlerin sinemaya egemen olmasını sağlayan bir sistemdir. Kendisi dısında gelisen alternatif yapımların gelismesine olanak sağlamaz. Ancak bu durum, kameranın gerçekleri kaydedebilme özelliği kesfedildikçe değisir ve sinema dünyası belgesel yapımlarla tanısır. Belgesel film türü, kendi içinde pek çok alt baslığa ayrılabilir. Ancak bu tür filmlerin temel ilkesi, çevremizde cereyan eden gerçekliklerin yorumlanarak sunulması üzerine kuruludur. Belgesel sinema, kendine konu olarak, doğal mekanları ve bu mekanlar içinde yasayan gerçek insanların hayatlarını alır. Belgesel sinema, tarihi boyunca, kendi içinde pek akımı, pek çok manifestoyu ve farklı türleri barındırır. Kimi yönetmenler, gerçekçi geleneği tercih ederken kimileri daha romantik yapımlar gerçeklestirmis, kimileri eğitim amaçlı belgeseller yaparken kimileri de belgesel sinemayı propaganda amaçlı olarak kullanmıstır. Amaç ne olursa olsun, belgesel sinemanın en birincil özelliği olan ‘gerçeğin yorumlanması’ ilkesi değismemistir. Bu bağlamda, belgesel sinema, gerçeği belgeleme sürecinde gerçek insanların hayatlarının aktığı kentleri kendine mesken edinir. Belgesel sinemada kent olgusunun islenmesi çerçevesinde gelistirilen bu çalısmanın ilk bölümünde belgesel sinemanın tarihsel gelisim süreci üzerinde durulur. Bu bölüm yedi baslık altında ele alınır. Đlk üç baslık, belgesel sinemanın tanımı, ilkeleri ve türleri üzerinedir. Dördüncü ve besinci baslıklar altında, belgesel sinemanın doğusu ve gelisimi incelenir. Bu iki bölümde, belgesel sinemanın olusum süreci ve belgesel sinemanın ilk örnekleri filmler ve akımlar üzerinden incelenir. Altıncı baslık altında, belgesel sinemada kentlerin karaktere dönüsmesi ve belgesel sinemanın öncülüğünü yaptığı gerçeklik akımları yine örnek filmler üzerinden incelenir. V Yedinci baslıkta belgesel sinemada gündelik hayatın belgelenmesi geleneğinin baslangıcını olusturan senfonik kent belgeseli türünden söz edilerek, günümüz Türk sinemasının basarılı yönetmeni Fatih Akın’ın Đstanbul kenti ve müzik üzerine gerçeklestirdiği bir kent belgeseli, Đstanbul Hatırası / Köprüyü Geçmek filmi belgesel sinemada kent dokusunun belgelenmesi ve tasdiği bağlamında çözümlenir. Kenti ve kentte yasayan bir karakteri kendine konu olarak seçen ‘’YOLCU’’ filmi, modern kentte varlığını sürdürmeye çalısan jonglör Kerem Eser’in Đstanbul sokaklarında çıktığı mesleki ve kisisel yolculuğu anlatır. Đçinde farklı kültürlerde ve mesleklerde binlerce insanı barındıran kaotik kent hayatı, çoğu zaman, bu hengameye kapılan insanın etrafındaki ayrıntıları fark edememesine neden olur. ‘’YOLCU’’ filmi, kendine çalısma alanı olarak sokakları seçen bir jonglörün hayatının bir kesitini Đstanbul’un kentsel detaylarını, fark edilemeyen gizemini, içinde barındırdığı kültürel ve toplumsal çesitlilik üzerinden anlatır. Bu bağlamda da, hareketli yapısı ve dinamik kurgusuyla, senfonik kent belgesellerinin modern bir yorumunu gerçeklestirmeyi hedefler. VI ABSTRACT Cities take places in movies over hundred years. From the first filmstrips to ninety’s suburban movies, most of the movies take place in a city atmosphere. Beginning from the first movies which were shown in Paris, it’s realized that cinema as a medium can reach to big masses and a system was formed which serve the purpose of the cinema’s commercial development. This was a system which provides fiction films to became dominant in cinema sector. But these circumstances start to change when ability of recording reality feature of camera was discovered and then cinema meets the documentary productions. Documentary film genre consists of so many under titles in itself. However, basic principle of this type of films is to present by commenting the realities and real lifes that occurs around all of us. Documentary cinema choose its subjects from the real world and the real lifes of people who live in this world. Documentary cinema, during its own history, inholds so many manifestos and so many different genres. Some directors prefer realist form, some of them make more romantic productions, some make educational documentaries, some prefer documentaries to make propaganda. But, commenting the realities as the the major feature of documentary film never change. In this context, documentary cinema, in its process of certifying the real, choose cities as location which real people live in. In the first chapter of this thesis which is developed in the frame of city fact in documentary cinema, bring out the historical evolution process of documentary cinema. This chapter is discussed in seven under titles. The first three titles are about the definition of documentary cinema, its principles and its different genres. Under the title of fourth and fifth parts discusses the birth and development of documentary cinema.These parts analyse the development of documentary cinema via the examples of first documentary films and some strands of cinema. Under the sixth title, cities as a character in documentaries and realism strands which documentary cinema leads are discussed via the movies again. VII Seventh part mention about symphonic city movies genre which create the form of certifing the daily life in documentary cinema and also today’s Turkish cinema’s successful director Fatih Akın’s documentary film, Crossing The Bridge / The Sound Of Istanbul which is about the Đstanbul city and its music is also analyzed in the light of certifying and verificating the city fact in documentary cinema. ‘’THE PASSENGER’’ documentary which choose city and a real character who lives in a city for itself, tells occupational and personal journey of juggler Kerem Eser who tries to continue his existence in modern city’s streets. Chaotic city life which inholds so many people from different cultures and jobs, mostly, causes the one who finds him/ herself in a rat race not to realize the details around them. ‘’THE PASSENGER’’ documentary tells the life of a juggler who choose streets as a working area for himself over Đstanbul’s urban details, unobtrusive mysteries, social and cultural richness. This thesis aims to actualize the modern portrait of symphonic city documentaries with its moving form and dynamic editing.
Keywords: Belgesel; Beyaz Perde; Sinema