Spomenik eseri bağlamında brütalist Yugoslav anıtları - Eren, Emirhan (My University, 2019)
Yugoslavya’nın modern anıtları, ülkenin Josip Tito liderliğindeki sosyalist dönemi sırasında ortaya çıkmışlardır. İkinci Dünya Savaş’ında ölen askerlerin anısını yaşatmanın yanı sıra, faşizme karşı bir sosyalist ütopya hayalini sembolize etmektedirler. Soyut ve kütlesel formlarıyla farklı bir yerde duran bu yapıların temsil ettiği estetik anlayış, aynı zamanda Batı Avrupa’da Brütalizm akımını işaret etmektedir. Bu akıma öncülük eden mimar ve sanatçılar, savaş sonrası duyulan endişe hali ile daha iyi bir dünya için duyulan arzu ve ütopya hayali arasında bir modernite biçimi şekillendirmişlerdir. Metin boyunca söz konusu modernite tipine bağlı olarak gelişen estetik anlayış, sanatsal ve tarihsel arka planı ile karşılaştırılmalı olarak incelenmiştir. Günümüzün sosyo-politik atmosferiyle yükselişe geçen distopya konsepti ve buna bağlı olarak fetiş haline gelen brütalist estetik, daha fazla görünür hale gelerek güncel bir tartışma alanına taşınmıştır. Bu bağlamda, ait oldukları rejimin yıkılmasından yıllar sonra günümüze kadar ayakta kalabilmiş olan Yugoslav Anıtları, yani Spomenikler; bugün uluslararası alanda hiç olmadığı kadar dikkatleri üzerine çekmektedir. Buna bağlı olarak metnin merkezinde yer alan eser, Spomeniklere ve onların temsil ettikleri estetik mirasa dair bir çeşit koruma biçimi olarak işlev görmektedir.

Erected during the socialist era of Josip Tito, Spomeniks are modern monuments from Yugoslavia that dignify those lost in World War II and represent a utopic socialist dream going against the idea of fascism. The distinctive aesthetics of the structures, with their massive and abstract forms, also refers to Brutalism in Europe. The pioneer architects and artist of this movement shaped a form of modernity with post-war anxiety that is in between a utopic dream and a desire for a better world. In this content, the aesthetic perception, which is driven from this understanding of modernity, is analyzed historically and artistically. The concept of dystopia, which is currently evolving with social and political ambiances, and the fetishized aesthetic of Brutalism becomes more visible and opens new debates. Spomeniks that survive to this day are drawing more international attention than ever before. The central artwork in this text functions as a form of protection for the monuments themselves as well as reflecting an aesthetic inheritance from the Spomeniks.
Keywords: Aesthetic; Anıt; Anıtlar; Brütalizm; Estetik; Monument; Monuments; Socialist Modernism; Sosyalist Modernizm Brutalism; Spomenik; Yugoslavia; Yugoslavya