1.TBMM’ de gizli celse zabıtlarında misak-ı milli tartışmaları - Oragaz, Aslı Erdem (My University, 2001)
Millî Mücadelemizin ve Cumhuriyetimizin temelini oluşturan Misâk-ı Millî kararları, güncelliğini hiç yitirmemiş, İstiklâl Savaşı ve Lozan Antlaşması ile onu takip eden dönemde bu kararların gerçekleştirilmesi doğrultusunda mesele daima tartışma konusu olmuştur. Bu çalışmada, özellikle Misâk-ı Millî fikrinin ortaya çıkışını sağlayan Mondros Mütarekesi'nin uygulanması esnasında memleketin içine düştüğü durum üzerinde durulmuş, millî sınırların mütarekenin imzalandığı anda kuvvetlerimiz tarafından korunan yerler olarak tespit edildiği, Osmanlı Devleti'nin topraklarının İtilaf Devletleri tarafından işgal edilerek aralarında nasıl paylaşılmak istendiği belirtilmiştir. Bu esnada İstanbul Hükümetlerinin memleketin içine düştüğü durum karşısında gösterdikleri tutum ve davranışlarının, başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere, İsmet Bey, Ali Fuat Paşa, Kazım Karabekir Paşa, Refet Paşa, Bekir Sami Bey, Rauf Bey ve Fevzi Paşa gibi millî davaya inanmış öncü kadronun liderliğinde milleti ve vatanı esaretten kurtarma çalışmalarından ve Samsun'dan Ankara'ya uzanan yolda diğer vatanperver devlet adamlarının fedakarlıklarıyla ortak davamız olan Misâk-ı Millî kararlarının hazırlanışı, İstanbul'da Meclis-i Mebusân'da kabul edilişi ve kararlarının içeriği açıklanmıştır. Ahd-ı Millî de denilen bu kararların Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi'ndeki çalışmalarda oluştuğu ve şekillendiği, 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılışından sonra açık celselerin dışında gizli olarak yapılan celselerde Misâk-ı Millî kararlarının ne şekilde gerçekleştirildiği ya da uygulanmasında ne gibi zorluklarla karşılaşıldığı ele alınmıştır. Bilindiği gibi bu kararlar, sınırlarımızın durumu, azınlıkların hukuku ve kapitülasyonlar meselesini içermektedir. Büyük zafere doğru gizli celselerde süren tartışmalarda lehte veya aleyhte ileri sürülen fikirler sebepleriyle belirtilmiş, yalnız bu zaferi bize sağlayan insanların vatanımızı parçalamak isteyen güçlere karşı ne zorluklara katlandığını anlatabilmek, çıkış noktası olmuştur.

The Misak - ı Milli (National Pact) decisions that is the cornerstone of our national struggle and our republic, was never up - to - date. To realize decisions of that Pact is being still discussed since Turkish National War. This study is an examine especially about -General situation during applying Mondros Truce that obtain the Misak - ı Milli idea -Plans of Entente States about sharing Lands of Ottoman Empire -Attitudes of İstanbul Government about national situations -Pioneers of Turkish National War and their studies -Secret sessions about National Pact -Favour and against ideas about National Pact in secret sessions -And how to prepared and accepted National Pact. The Natioal Pact decisions (other name is Ahd - ı Milli) are about our borders, rights of minorities and capitulations.
Keywords: Misak-ı Milli; T B M M; Tarih Türkiye