La place de la bande dessinée dans les manuels de Français - Sezer, Pınar (My University, 2022)
Çalışmamızın amacı kısa ve resimli metinlerin birleştiği özgün materyal olarak kabul edilen çizgi romanın yabancı dil öğrenimi için oldukça uygun olduğu fikrinden yola çıkarak A1 başlangıç düzeyindeki iki Fransızca ders kitabındaki çizgi romanları incelemektir. Aynı dil düzeyine sahip bu kitaplarda çizgi romanı oluşturan öğeler araştırılmıştır. Fransızca öğretmeyi hedefleyen seçtiğimiz yabancı dil kitaplarındaki çizgi romanın varlığının incelenmesi ana amacımız olmuştur ve çizgi romanın hangi karakteristik öğeleri kullanıldığının saptanması bu araştırmamızı şekillendirmiştir. Araştırmamız Fransızca dersinde kullanılabilecek olan ders kitaplarındaki çizgi romanların özelliklerini göstererek, çizgi romanın Fransızca öğretimini destekleyebileceği önerisi getirmektedir. Bu çerçevede çizgi roman ile ilgili çalışmalar, yayınlar ve araştırmalar ayrıntılı bir biçimde taranmıştır. Her ülkede çizgi roman farklı şekilde gelişmiştir. Bundan dolayı araştırmamızda çizgi romanın tanımına, kısa tarihçesine, öncülerine, karakteristik özelliklerine, özgün bir materyal olarak Fransızca öğrenimindeki ve Fransızca ders kitaplarındaki yerine, kültür ve yabancı dil ile olan ilişkisine, çizgi romanın güçlü ve zayıf yanlarına değinilmiştir. Araştırmamızda nitel araştırma kapsamında, doküman analizi çerçevesinde tarama modeli uygulanmıştır. « Clé » yayınevine ait Colette Samson tarafından yazılan « Amis et Compagnie A1 » ve « Alex et Zoé A1 » seviyesinde iki kitaptaki çizgi romanlar incelenmiştir. Yabancı dil öğreniminde en sık başvurulan materyal genellikle ders kitaplarıdır. Her iki ders kitabında incelenen çizgi romanlar değerlendirilmiş ve farklı ünitelerden çizgi roman öğelerine örnek verilmiştir. Her ünitenin Fransız kültürüne ait değerler tabanlı olduğu saptanmıştır. Bu açıdan çizgi roman hem kişinin kendi kültürünü merak etmesine hem de yabancı bir kültürü anlaması ve « empati » yapma yeteneğini geliştirmesine neden olabilir varsayımına ulaşılmıştır. Çizgi roman kanalıyla yabancı dil öğrenirken o dili konuşan kişilerin yaşam biçimini, bakış açılarını ve kültürel değerlerin anlaşılmasına sebep olabilir. Araştırmamızda yabancı dil öğreniminde kültür ve dilin birbirine bağlı, ayrılmaz iki unsur olduğu sonucuna da varılmıştır. İki ders kitabında da Fransız kültürü çizgi roman aracılığıyla ünite bazında sunulmuştur. Böylece A1 seviyesi öğrenenler için kültürel kodların çizgi romanla aktarımı yabancı kültüre karşı olumlu bir tavır geliştirmesi beklenilebilir. Yabancı viii dilde etkili iletişim için o dilin kültürünü, değerlerini, beden dilini bilmek vazgeçilmez unsurlardır. Gelenekselleşmiş, klişe olmuş, Fransız kültürüne ait davranışlar, kutlamalar, selamlaşmalar, veda etme şekilleri, festivaller bu iki ders kitabında çizgi roman aracılığıyla verilmiştir. Çizgi romandaki görseller aynı zamanda jest, mimik gibi kültürel kodları öğrenilmesine yardımcı olabilir. Yabancı dil öğrenmek bir yandan farklı bir bakış açısı kazandırma olasılığına sahipken, diğer kültürlere karşı önyargıyı da ortadan kaldırabilir. Çizgi roman, içinde barındırdığı mizah unsuru ile yabancı dili öğrenme ortamındaki kaygıyı ve stresi azaltabilir. Çizgi romanın karakterlerini başlangıç seviyesindekiler kendilerine rol model olarak seçebilirler. Amis et Compagnie A1 12 üniteden oluşup, her bir ünite 4 alt üniteye ayrılmıştır. Her ünitenin dördüncü bölümünde Alexandre Dumas’ nın « Üç Silahşörler » adlı romanından esinlenip uyarlanan çizgi romanın devam hikâye serisi niteliğinde verilmiştir. Alex et Zoé A1 ise 15 üniteden oluşup, her bir ünite 4 alt üniteye yer verilmiştir. Charles Perrault’nun hikâyelerinden esinlenerek oluşturulan çizgi roman karakterleri ve hikayeleri kitabın dördüncü bölümünde yer almıştır. Amis et Compagnie’ nin aksine her ünitede yeni bir hikâye oluşturulmuştur. Başlangıç düzeyinde hazırlanan bu iki ders kitaplarındaki çizgi romanlarda günlük yaşamda karşılaşabileceğimiz durumlar, Fransız sosyal yaşamına ve kültürel unsurlarına yer verilmiştir. İncelediğimiz çalışmalarda çizgi romanın yabancı dille ve kültür arasında paralellik olduğu saptanmıştır. İncelenen ders kitaplarında farklı ünitelerden taranan çizgi roman öğelerine örnek verilmiştir. Araştırmanın sonucunda « Amis et Compagnie » ders kitabının « Alex et Zoé » ders kitabına göre çizgi roman kriterlerine daha çok yer verildiği, fakat iki ders kitabında yer alan çizgi romanın Fransızca öğrenimine olumlu bir katkısı olabileceği sonucuna varılmıştır. Günlük konuşma kalıplarını bilmeden yabancı dil öğrenimi tam anlamıyla gerçekleşmeyebilir. Çünkü günlük dil ile geleneksel yöntemlerle öğretilmeye çalışılan yabancı dil arasında ciddi farklılıklar varsayılmaktadır. Günlük konuşulan dili farkına varmadan çizgi roman aracılığıyla öğrenmek ciddi ölçüde yarar sağlayabilir. Araştırmamızda ünitelerdeki çizgi romanlarda ele alınan konuların günlük yaşamda karşılaşılacak özellikte olduğu tespit edilmiştir. Bundan dolayı özgün materyal sayılan çizgi roman, günlük dili ve o dilin kültürünü görsel desteğiyle vererek yabancı dil öğrenimi için tercih edilebilir bir alternatif olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir dili öğrenirken o dilin kültürünü tanımak kaçınılmazdır. Çizgi romanın en önemli özelliği görsel ve metnin birleşmesidir. Yazı ve resmin birleşmesiyle oluşan hikâyenin anlatılması sebebiyle çizgi roman bazı kaynaklara göre sanat türü olarak ifade edilip, « dokuzuncu sanat » olarak da ix kabul edilmektedir. Bu özellik henüz yabancı dilde okumayı öğrenmeyenler için hem de başlangıç seviyesindekiler için oldukça yarar sağlamaktadır. Çizgi roman hem dilbilgisi yapıları hem kelime kazanımı hem de okuma, yazma, konuşma, dinleme etkinlikleri için oldukça uygun bir materyal sayılabilir. Görseller eğer ilgi çekici özellikteyse çizgi romanın yabancı dil öğrenimini kolaylaştırdığı varsayılabilir. Çizgi romandaki genellikle kısa diyaloglar okuma, anlama ve dinleme becerileri için iyi bir araç olabilir. Çizgi romanlar uzun metinlerin aksine kısa olma özelliği sebebiyle okunması daha kolay ve daha tercih edilir olabilir. Çizgi roman macera, western, gerilim, korku gibi farklı türleri barındırdığı için yabancı dil öğreniminde her yaş ve seviye için ilgi çekici olabilir. Araştırdığımız çalışmalarda çizgi roman sınıf içinde yaratıcı etkinlikler yapmak için yabancı dil öğreniminde sıkça kullanılan bir araç olmuştur. Grup çalışması olarak çizgi roman hazırlama yabancı dil öğrenimini dersin monotonluğundan uzaklaştırıp, zevkli ve motive edici bir sürece dönüştürebilir. Çizgi roman aynı zamanda okuma alışkanlığı kazanımında da etkili olabilir. Çizgi romanların bir sonraki bölümü merak ettirme özelliği de avantajlarından biri sayılabilir. Erken yaşta çizgi romanla tanışanların ilerde diğer edebiyat türlerini de merak edip, tanımasına katkı sağlayabilir. Dört temel dil becerileri anlama, dinleme, yazmanın yanı sıra beşinci beceri olan etkileşim becerilerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Çizgi roman tüm bu özellikleriyle yabancı dil öğretimine uygun bir ders aracı olarak kabul edilebilir. Öneri olarak yabancı dil ders kitaplarında çizgi romana daha fazla yer verilmesi Fransızca öğrenimine olumlu katkı sağlayabilir. Yabancı dil öğreniminde çizgi roman vasıtasıyla Fransızca öğrenimi üzerine daha fazla çalışma yapılması bu alandaki çalışmalara katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. İncelediğimiz ders kitaplarındaki bazıları tarafından klasik eserler kategorisinde sayılabilen « Üç Silahşorlar » romanın ya da Charles Perrault’nun hikâyelerinin çizgi romanlaştırılması hem yabancı dil öğrenimine hem de edebi kültürü tanınmasına, okuma alışkanlığı edinilmesine katkı sağlayabilir. Fransa’da her yıl festivali yapılan « Angoulême Çizgi Roman Festivali » gibi ülkemizde de buna benzer etkinliklerle çizgi romanın özellikle okullarda yaygınlaştırılması çizgi romanın gelişmesine ve yaygınlaşmasına yardımcı olabilir. Bu anlamda çizgi roman öğretim materyali olarak iyi bir alternatif olarak karşımıza çıkıyor. Sonuç olarak, eğitim materyali olarak çok fazla avantaj sunan çizgi romanın yabancı ders kitaplarına daha sık entegre edilmesi yabancı dil öğrenimine fayda sağlayabileceği düşünülmektedir. Bu bağlamda, çizgi romanın Fransızca dersine olumlu katkı sağladığı, x yabancı dil dersinin daha zevkli bir sürece dönüşmesi öngörülmektedir. Aynı zamanda çizgi romanın ders materyali olarak kullanılmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Araştırmamız öğretmenler için de çizgi romanı barındıran ders kitaplarını tercih etmeleri veya çizgi romanı ders materyali olarak kullanma konusunda yol göstermesi beklenmektedir.

Learning foreign language can force us to enter in a new world. The aim of this study is to point out in which way comics used in course books in French language teaching. It’s necessary to use comics in foreign language teaching, especially for beginners. Cause comics carrying the visual and narration elements would have a positive effect as a support educative. The visuality can be helpful for learning and teaching. If the coursebooks were only based long texts for reading comprehension, the foreign language learning could be monotonous. Unlike other kind of texts that is often used in coursebooks, comics can make the language learning process fun and positive. In this regard, determine the most suitable coursebook for French language teaching is very important. For this purpose, the research of comics was examined to contribute to the learning French language learning. At the frame of many researches, articles about comics, it appears that comics thanks to its specifies both linguistic and cultural give an opportunity to the learners and teachers. The learning of target culture can be effective via comics used as an authentic material in coursebooks. The quotidian language that is used in comics can be learned through a lens of culture. In this research, document analysis as qualitative research has been conducted by examining two coursebooks. This analysis in detail would evoke how aspects of comics are applied in French course books. That study can also be useful for teachers and future teachers in order to choose a coursebook that is integrated with comics as a different alternative in language teaching.
Fransızca ders kitaplarında çizgi romanın yeri
Keywords: coursebooks; culture; Çizgi roman; Ders kitapları; Fransız dili; Fransızca ders; French as a foreign language; French language; kitaplar Comics; kültür; Textbooks; yabancı dil olarak Fransızca