Türk iktisat düşüncesinin gelişiminde “Fen ve Sanat” mecmuası ile “sanrayi” mecmuasının yeri - Şahinkoç, Mehmet (My University, 2002)
Fen ve Sanat mecmuasının iktisadi meselesi sanayileşebilme düşüncesidir. Mecmua yazarlarına göre sanayi ve ticaret memlekette yerleşmedikçe iktisadi esaretten kurtulmanın imkanı yoktur. Yirminci asrın iktisat asrı olduğu çeşitli yazılarda vurgulanmış ve Osmanlı memleketinde iktisadi faaliyetlerin ecnebilerin elinde olduğu derginin her sayısında esefle belirtilmiştir. Fen ve Sanat mecmuasına göre sanayisini kaybeden memleketler önünde sonunda vatanlarını da kaybedecektir. Mecmuanın sanayileşmeyi merkeze alan makalelerinin yanında, bir milletin terakkisi için serbesti-i ticaret ile hürriyet-i matbuatın zarureti, sanat okullarının yaygınlaştırılması ve mezkur okullara itibar edilmesi gerektiği, Sanayi-i Umumiye Nezareti'nin kurulmasının lüzumu, amele ve işçinin kalitesinin ve aynı zamanda refahı ile sosyal statüsünün yükseltilmesinin zarureti hakkında çeşitli yazı ve tahrirler dikkatleri çekmektedir. Sanayi mecmuası, II. Meşrutiyet'in hemen ardından bir iktisadi politika olarak sanayileşmeyi merkeze alan ve fasılalarla da olsa uzun süre yayın hayatına devam eden bir mecmuadır. Derginin imtiyaz sahibi olan İbrahim Pertev'e göre sanayileşme doğru anlaşılamamış ve Osmanlı Devleti bir türlü sanayiye gereken önemi verememiştir. Tanzimat; sosyal, siyasi, kültürel ve iktisadi alanlarda bir çok yenilik getirme iddiasında ise de sanayileşme hususunda kayda değer bir girişimde bulunmamıştır. Sanayiden bağımsız bir tarım sektöründen veya ticaretten söz edilemez. Sanayileşme her iki sektörün de gelişmesi için zorunludur. Savaşlar milletler için büyük zararlar doğurmakla beraber bazen de fayda temin edebilirler .Cihan Harbi sanayileşmek için bir büyük fırsattır. Mecmuanın iktisadi umdelerinden biri de kendi kendine yetebilme, kendi yağıyla kavrulabilme prensibidir. Ziraate dayalı bir Osmanlı toplumundan ticarete ve daha önemlisi sanayiye dayalı bir Osmanlı toplumuna geçmek en önemli vazifelerdendir. Sanayi mecmuası sanayileşme düşüncesini, Türk yayın hayatında İkinci Meşrutiyet yıllarından 1940'lı yıllara dek en uzun süre ve en sistemli şekilde inceleyen dergidir. Sanayileşmenin gereğini gerek kişisel gerek kurumsal olarak vurgulayan mecmua, sanayileşme meselesini milli bir problem addetmiş ve ülke içinde bir an evvel sanayileşmenin gerçekleştirilmesi için hem özel teşebbüs hem de devletin resmi kurumlarıyla irtibat kurarak, çeşitli çalışmalara öncülük etmiş veyahut zemin hazırlamıştır. Girişimci, teknokrat Müslüman-Türk kesimin ağırlıklı olarak gözetildiği Sanayi mecmuası, milli iktisat düşüncesinin sanayileşme ile ağırlık kazanıp fiili hayata geçeceğini; ziraatin de ticaretin de sanayileşme sayesinde canlanabileceğini bütün sayılarında vurgulamıştır.. Economic issue of the periodical called Fen ve Sanat discusses an idea of industrialization. The writers of the publication were convicted that unless industry and trade is established in a country, it is impossible to become independent. It has been stated that the 20th century is the economic century and has been emphasized with disappointment that during the Ottoman rule the economic activities were under the control of foreign countries. According to Fen ve Sanat the nations that lose control of economy will eventually end up losing their countries. Some articles in the periodical pay attention to the necessity of industrialization, the liberal way to develop and setting the national press free , while others giving focus the necessity of setting up a ministry of industry and increasing the living standard and education level of working class. Sanayi is a periodical which has been published for a long time with intervals and has centered on the idea of industrialization after 2nd Mesrutiyet relating to economic politics. According to Ibrahim Pertev the editor of the publication, industrialization has been misunderstood and the Ottoman Empire did not attach enough importance to industry. Although the TANZIMAT period brought many reforms in social, political, cultural and economic areas, it did not bring about any striking enterprise in industrialization in any way. The agricultural sector or trade can not exist without depending on industry. Industrialization is compulsory for both sectors to develop. Despite the fact that the wars bring huge drawbacks to nations, sometimes they can be beneficial. The 1st World War was a big opportunity for industrialization. One of the economical principles of the publication is to be self-sufficient. It is the most important duty to transform the Ottoman public dependant on agriculture to an Ottoman public dependant on trade and more importantly industry. The periodical Sanayi explores the idea of industrialization in Turkish press life from constitutional government years until 1940's for the longest time and in the most systematic way. The periodical emphasized the necessity for industrialization in both personal and institutional ways, recognizes the industrial issue as a national problem and for the realization of industrialization in the country getting connected with both private enterprise and state official institutions, it pioneered different works. The industry publication which examines the entrepreneur technocrat Muslim Turkish sector, underlined that the idea of national industry has become. Finally the most underlined topic in this periodical that the effort to industrialize should be initiated with nationalist view.
Keywords: İktisat Tarihi