Kafkasya’da Kunta-Hacı (hayatı, tesiri ve tasavvufi çizgisi) - Mahaev, Ziyaudin (My University, 2005)
Kafkasya'daki Kâdiriyye tarîkatının zuhûru ve gelişmesi, XIX. asrın ikinci yarısında, yâni Şeyh Şâmil'in önderliğinde Ruslara karşı sürdürülen direnişin azaldığı ve imâmetin mağlûbiyete yüz tutup derin bir kriz içinde olduğu bir dönemde olmuştur. Bu tarîkatı Kafkasya'ya getiren ilk sûfî Çeçenistanlı Kunta Hacı olmuştur. Asıl faâliyeti 1861 yılında başlamış ve kısa bir dönemde bütün Çeçenistan, İnguşetya ve kısmen Dağıstan'ı kapsamıştır. Şeyh Şâmil'in iki kere sefer düzenlediği ve İslamlaştıramadığı İnguş halkı, bu şeyhin bereketi sâyesinde komple olarak iman etmiş ve müridleri olmuştur. Bu tarîkatın çatısı altında birleşerek halkın tekrar ayaklanmasından endişe ederek Ruslar, Kunta Hacı'yı bütün vekilleriyle birlikte sürgün etmiş ve tarîkat faâliyetlerini yasaklamıştır. Arşiv belgelerine göre Kunta Hacı, 19 Mayıs 1887'de, sürgünde bulunduğu Novgorod vilâyetinin Üstüjino kentinde vefat etmiştir. Kendi müridlerince şeyh hâlâ gâiplerde olduğu sanılmaktadır. Kunt Hacı'nın ailesi bütün akrabalarıyla ve müridlerinin bir kısmıyla Osmanlı topraklarına göç etmiştir. Rusların uyguladıkları baskılara ve ortada hiçbir şeyhin olmamasına rağmen tarîkat, gizli teşkilat şekline bürünerek günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. The development and appearance of sect of Kadiriyye in the Caucasus, in the second part of XIX. century, that is it was when the opposition which was lead by Sheikh Shamil abated and when the Imam's government started to lose and was under the deep crisis. This sect first was brought to the Caucasus by a sûfî from Chechnya whose name was Kunta Haci. His main activity started in 1861 and in a short period covered all Chechnya, Ingushetia and partly Dagestan. Being worried about the nation's next rebellion, who were under the protection of sect, Russians banished Kunta Haci with his all representatives and banned sect's activities. According to the archives' documents Kunta Haci died during his banishment on the 19 th of May in 1887, in Ustujino city of province called Novgorod. Sheikh is still being supposed by his followers to be in the invisible world. Kunta Haci's family with his all relatives and same disciples moved to the Ottoman Empire's territory. Although the Russian's pressure and of having no representative, sect wrapped himself up as a secret organization and continued its existence until now. Owing to sheikh's blessing, Ingush nation against whom Sheikh Shamil twice had organized battle and couldn't make them Muslims, all had faith in God and became his followers.
Keywords: İslam Mezhepleri; Kadirilik; Kafkasya_Tarih; Kunta-Hacı; Tasavvuf