Medeni̇ hukukta yaratılan hukuki görünüşe güveni̇n olumlu korunması - Kaçmaz Adak, Mine (My University, 2023)
Gerçek hukuki durum ve onunla ilişkili görünüş her zaman birbiri ile uyumlu olmayabilir. Bu şekilde bir olgu tarafından dışa karşı açığa vurulan ve gerçekte mevcut olmayan bir hukuki duruma – yani bir hak, hukuki ilişki veya yetkiye- işaret eden görünüş, -Alman hukukundaki yerleşik ifadesi ile “hukuki görünüş (Rechtsschein)” olarak adlandırılır. Gerçek hukuki durumu yansıtmaması ile karakterize olan hukuki görünüş, belirli koşulların gerçekleşmesi halinde korunur. Bu koşullar, bir hukuki görünüş olgusunun mevcut olması, hukuki görünüş olgusunun bilinmesi, hukuki görünüşün isnadı, iyi niyet, güven tasarrufu, nedensellik ve kazanım işleminin korunmaya değer olmasıdır. Bu koşullar bir araya geldiğinde güvenen kişi güvenmiş olduğu hukuki konuma kavuşturulmuş ve hukuki görünüşe güven olumlu olarak korunmuş olur. Diğer bir deyişle görünüş adeta gerçeğe uygun hale getirilir. Hukuki görünüşe güvenin olumlu olarak korunması güvene uygunluğun sonuçlarının yüklendiği kişi açısından iki farklı şekilde sonuçlanmaktadır. Bunlardan ilki bu kişinin güvenen kişiye karşı bir yükümlülük altına girmesidir. Bu durum aynı zamanda “hukuki görünüş sorumluluğu” olarak da ifade edilir. Temsil hukuku, beyaza imza ve alacağın devrin alanındaki hukuki görünüş olguları bunun en temel örneklerini oluşturur. Hukuki görünüşe güvenin olumlu korunmasının ikinci sonucu ise, güvene uygunluk sonucunun sağlandığı kişinin sahip olduğu bir hakkı kaybetmesidir. Emin sıfatıyla zilyetten ayni hak kazanımı ve tapu siciline güvene dayalı hak kazanımı durumlarında gerçek hak sahibinin hakkını kaybetmesi bu niteliktedir. Bunun dışında alacağın devri durumunda devrin bildirilmediği iyi niyetli borçlunun korunması da yine gerçek hak sahibinin borçluya karşı alacak hakkını kaybetmesi ile sonuçlanır. Hukuki görünüşe güvenin olumlu korunması, özellikle de anılan ikinci sonucun güven sorumluluğu kapsamında kabul edilmemesi bakımından güven sorumluluğundan ayrılır. Öyle ki güvenin olumsuz olarak korunduğu durumların ağırlıklı olarak güven sorumluluğu kapsamında değerlendirildiği görülür. Buna ek olarak güvenin olumlu olarak korunduğu hallerden yalnızca hukuki görünüşe güvenin bir yükümlülüğün yüklenmesi ile sonuçlandığı durumlar bu kapsamda dikkate alınır.

The actual legal situation and its associated appearance may not always be compatible with each other. In this way, the outward appearance of a legal situation - i.e. a right, legal relationship or authorisation - which is manifested outwardly by a fact and which does not actually exist, is called rechtsschein in German law. “Rechtsschein”, which is characterised by the fact that it does not reflect the actual legal situation, is protected if certain conditions are met. These conditions are the existence of a “rechtsschein”, knowledge of the “rechtsschein”, attribution of the “rechtsschein”, good faith, disposition, causality and the acquisition transaction being worthy of protection. When these conditions come together, the relying person is restored to the legal position on which he has relied, and trust in the “rechtsschein” is positively protected. In other words, the appearance is rendered in accordance with the reality. The positive protection of reliance on the “rechtsschein” results in two different ways for the person on whom the consequences of reliance are imposed. The first of these is that this person is under an obligation towards the person relying. This situation is also referred to as “rechtsschein” liability/ prima facie liability. The most basic examples of this are the “rechtsschein” phenomena in the field of agency, blank signature and assignment of claims. The second consequence of the positive protection of reliance on “rechtsschein” is the loss of a right by the person to whom the result of reliance is provided. In cases of acquisition of rights in rem from the entrusted possessor and acquisition of rights based on trust in the land register, the real right holder loses his right. In addition, the protection of the bona fide debtor who is not notified of the transfer of the claims in case of transfer of the claims also results in the real right holder losing the right right to claim against the debtor. The second consequence of the positive protection of trust in “rechtsschein” is that the person for whom the result of compliance with the trust is ensured loses a right he has. The positive protection of trust in the “rechtsschein” differs from trust liability, especially in the sense that the second mentioned result is not accepted within the scope of trust liability. In fact, the cases where trust is protected negatively are evaluated within the scope of trust liability. In addition, among the cases where trust is protected positively, only cases where trust in “rechtsschein” results in the imposition of an obligation are considered within this scope.
Keywords: accountability; alacağın devri; beyaza imza rechtsschein; emin sıfatıyla zilyet (TMK m. 988); good faith; güven; güven sorumluluğu; güvenin olumlu korunması; hukuki görünüş; hukuki görünüş sorumluluğu; isnat; iyi niyet; Özel hukuk; positive protection of trust; Private law; rechtsscheinhaftung; tapu siciline güvenin korunması (TMK m. 1023); trust; trust liability