Zebra balıklarında dopaminerjik nöron hasarı - ALTURFAN, EBRU IŞIK (Türkiye Klinikleri Yayınevi, 2023)
Zebra balığı (Danio rerio), nörogelişimsel ve nörodejeneratif hastalıklarla ilgili araştırmalarda kullanılan omurgalı bir model organizmadır. Zebra balıklarında insanlardaki substantia nigraya benzer dopaminerjik nöron popülasyonlarının tanımlanması zebra balığının Parkinson Hastalığı fenotipinin indüklenmesi ve terapötik ilaçların taranması için umut verici bir model olabileceğini göstermiştir. Zebra balığında dopaminerjik sistem döllenmeden 96 saat sonra tamamen gelişmiştir ve tirozin hidroksilaz immünopozitif nöronları, dopaminerjik nöronlar olarak kabul edilir. Bu derlemede, zebra balığında dopaminerjik sistem ve gelişimi ile dopaminerjik nöron hasarı oluşturulmak için uygulanan kimyasal ajanlardan bahsedilmiştir. Bu ajanlardan lipofilik yapısından dolayı kan-beyin bariyerini kolayca geçebilen 1-Metil-4-Fenil-1,2,3,6-Tetrahidropiridin, zebra balıklarında dopaminerjik nöronlarının kaybını indükleyerek Parkinson hastalığı modeli oluşturmak için kullanılan bir nörotoksindir. Birer pestisit olan parakuat ve rotenon maruziyeti Parkinson hastalığı gelişimi ile ilişkilidir. Katekolamin yapısına olan benzerliği ile dopamin taşıyıcılarına afinitesi olan 6-hidroksidopamin oksidatif stres ve inflamasyonu indükleyerek dopaminerjik nöronlarda hasara neden olur. Bu ajanlar zebra balıklarında ve larvalarında dopaminerjik nöronlarda hasara neden olarak nörotoksik etki göstermiştir.

Zebrafish (Danio rerio) is a vertebrate model organism used in neurodevelopmental and neurodegenerative diseases research. Identification dopaminergic neuron populations in zebrafish similar to human substantia nigra suggests that zebrafish may be promising model for inducing the Parkinson's Disease (PD). In zebrafish, dopaminergic system is developed 96 hours after fertilization, tyrosine hydroxylase immunopositive neurons are considered dopaminergic neurons. In this review, development of dopaminergic system and chemical agents applied to create dopaminergic neuron damage are mentioned. 1-Methyl-4-Phenyl-1,2,3,6-Tetrahydropyridine, which can cross blood-brain barrier due to its lipophilic structure, is a neurotoxin used to create PD by inducing loss of dopaminergic neurons in zebrafish. Exposure to pesticides parakuat and rotenone is associated with development of PD. With its similarity to catecholamine structure, 6-hydroxydopamine, has affinity for dopamine transporters, leads to dopaminergic neuron damage through oxidative stress and inflammation. These agents showed neurotoxic effects by causing damage to dopaminergic neurons in zebrafish.
Dopaminergic neuron damage in zebrafish
Keywords: Yaşam Bilimleri; Sağlık Bilimleri; Temel Bilimler; Life Sciences; Health Sciences; Natural Sciences; Klinik Tıp (MED); Temel Bilimler (SCI); Yaşam Bilimleri (LIFE); Doğa Bilimleri Genel; ÇOK DİSİPLİNLİ BİLİMLER; Clinical Medicine (MED); Natural Sciences (SCI); Life Sciences (LIFE); NATURAL SCIENCES, GENERAL; MULTIDISCIPLINARY SCIENCES; Multidisipliner; Multidisciplinary; Zebra balığı; dopaminerjik nöronlar; Parkinson hastalığı; nörotoksinler; Zebrafish; dopaminergic neurons; Parkinson's disease; neurotoxins