Erken Memlük döneminde bir ilmî müessese: İbn Tolun camii (1296-1382) - Midilli, Muhammet Enes (My University, 2017)
ERKEN MEMLÜK DÖNEMİNDE BİR İLMÎ MÜESSESE: İBN TOLUN CAMİİ (1296-1382)İslâm tarihinde ilmî faaliyetlere mekân sağlayan ilk müesseseler camilerdir.Müslüman âlimlerin ilmî çalışma usulleri büyük ölçüde camilerde kurulan halkalardateşekkül etmiş ve bu usuller yüzyıllar boyunca sürdürülen ilmî faaliyetin çerçevesinibelirlemiştir. Medreselerin kuruluşundan sonra da camiler önemli birer ilmî müesseseolma özelliklerini sürdürmüşler ve müslümanlara ibadetlerini ifa etmeleri için mekânsunmanın yanında ilmî faaliyetlere de ev sahipliği yapmışlardır. Erken MemlükDönemi'nde Kahire şehri, hem ilmî faaliyetlere mekân sağlayan hem de vakıflaryoluyla ulemâya mansıblar sunan pek çok camiyi bünyesinde barındırmaktaydı. Butezin konusunu teşkil eden İbn Tolun Camii, söz konusu dönemde Kahire'nin öndegelen ilmî müesseselerinden biridir. Tezde öncelikle İbn Tolun Camii'nin ErkenMemlük Dönemi'nde yeniden imar edilmesi ve vakıfları ele alınmış ardından camidekiilmî mansıblar ve bu mansıblara tayin edilen ulemâ inceleme konusu edilmiştir. ErkenMemlük Dönemi'nde Kahire camilerinin, önceki dönemlerde medrese üzerinden ortayakonulmuş olan ilmî müessese modeline uyum sağladığı görüşü bu tezin temel iddiasınıoluşturmaktadır.

A LEARNING INSTITUTION IN EARLY MAMLUK PERIOD: THE MOSQUE OF IBN TŪLŪN (1296-1382)The first institutions which provide venue for scholarly activities in Islamichistory are the mosques. Scholarly methods of muslim scholars on their studies wereformed substantially in circles (halqa) of mosques, and these methods defined theframework of scholarly activity for centuries afterward. After the establishment ofmadrasa, mosque maintained its character of being a learning institution, and besidesproviding venue for muslims to perform their prayers, it also hosted scholarly activities.In this context, Cairo in the Early Mamluk Period contains mosques which both providevenue for scholarly activities and offer posts (mansıb) to ulama through waqfs. TheMosque of Ibn Tūlūn which is the subject of this thesis is one of the prominent learninginstitutions in Cairo in that period. The thesis deals firstly with the restoration of themosque in the Early Mamluk Period and its waqfs then ulama's scholarly posts in themosque. The main argument of this study is that the mosques in the Early MamlukCairo harmonized with the model of learning institution which was developed by themadrasa in previous periods.
Keywords: Camiiler; Erken Memlük Dönemi; İbn Tolun camii; Kahire; Madrasa; Mamluk Cairo; Mamluk Ulama; Mansıb; Mansib; Medrese; Memlük Ulemâsı Early Mamluk Cairo; Memlükler; Scholarly Posts; Tarih; The Mosque of Ibn Tūlūn; Türkiye