Sahrâaltı (Bilâdüssûdan) Afrika'da Çad Havzası sultanlıkları ve Osmanlılar ile münasebetleri - Gökgedik, İsa (My University, 2020)
Afrika kıtasının merkezinde yer alan sahrâaltı Müslüman sultanlıkları uzak bir coğrafyada bulunsalar da İslamiyet'le oldukça erken bir dönemde tanışmışlardır. Sultanlıklar hem uzun ömürleri hem de kendi kültürlerini dine yansıtmaları ile İslâm dünyasının önemli bir parçası olmuşlardır. Bu açıdan tarihi Bilâdüssûdan sultanlıklarının Müslüman kültürüne kazandırdığı zenginlikler oldukça fazladır. Onların Osmanlı Devleti ile kurdukları ilişkiler Osmanlı tarihinin çok yönlülüğünü göstermiştir ve daha iyi anlaşılmasına yardımcı olmuştur. Osmanlı'nın bölgedeki varlığı sultanlıkların ve sömürgeci devletlerle olan ilişkilerin tarihini etkilemiştir. Sahrâaltı Afrika'da İslâm'ın başlangıcı, tesirleri ve buradaki Müslüman varlığının tarihi açıdan incelendiği bu çalışmada idari bir sistem olarak sultanlık yönetiminin niteliğini ortaya çıkarmak, sultanlıkların Osmanlı ile ilişkilerindeki keyfiyet ve süreci aydınlatmak hedeflenmiştir. Adı geçen meselelerde şimdiye dek yeteri kadar istifade edilmeyen Osmanlı arşiv vesikaları bu çalışmada etkin bir şekilde kullanılmıştır.

Although the Sub-Saharan Muslims sultanates, that situated in the centre of the African continent, were located in distant geography, they met Islam quite early. Sultanates are very important part of Islamic World in terms of both their longevity and their contribution to the Muslim culture. In this regard, the contributions of the sultanates of the Bilad al-Sudan to the Islamic culture are quite great. The relations between Sub-Saharan Muslims and Ottoman State showed the sophistication of the History of Ottoman and helped it to be understood better. The presence of the Ottoman Turks in the region affected the history of the sultanates and their relations with colonial states. This study which examines the beginning of Islam in Sub-Saharan Africa, its effects, and the history of the Muslim presence there aimes to reveal the nature of the sultanate administration as an administrative system and to illuminate the circumstance and process of sultanates' relations with the Ottoman State. Moreover, the Ottoman archive documents, which have not been used sufficiently until now, have been used effectively in this study.
Keywords: African Sultanates (African Kingdoms); Afrika; Afrika Sultanlıkları; Bagirmi; Bilad al-Sudan; Bilâdüssûdan; Bulala; Bûlele; Central Africa; Central Sudan; Chad Basin; Çad Havzası; History; Islam; Islamic arts; İslam; İslam sanatı; Kanem-Bornu; Kânim-Bornu; Merkezî Afrika; Merkezî Sudan; Osmanlı Afrika İlişkileri Africa; Osmanlı Afrikası; Ottoman Africa; Ottoman African Relations; Rābih b. Fadl Allāh; Râbih b. Fazlullah; Sahrâaltı; Sub-Sahara; Tarih; Vedây; Wadai; Zaghawa; Zegave