Anonim ortaklıkta pay defteri - Narbay, Şafak (My University, 2001)
Anonim Ortaklıkta Pay Defteri adlı bu çalışmamızda Türk Ticaret Kanunu ve Sermaye Piyasası Kanununun pay defterine ilişkin hükümlerini ele alıp inceledik. Çalışmamız üç ana bölüm ve on beş paragraftan oluşmaktadır. Birinci bölümde Pay Defterine Hakim Olan Esasları açıkladık. Bu çerçevede Ticaret Kanununda pay defteri kavramının bir birliktelik içinde kullanılmadığını tespit ettik. Pay defteri TTK m.66 anlamında ticari defter değildir. Pay defterinin işlevi ile ticari defterlerin işlevleri birbirlerinden çok farklıdır. Pay defterine başta nama yazılı pay senedi sahipleri olmak üzere, senede bağlanmamış pay sahipleri, nama ya da hamiline yazılı pay senetlerinin yerini tutmak üzere çıkarılmış nama yazılı ilmühaber sahipleri ad, soyad, adres, ticaret unvanı ve merkez bilgileriyle kaydedilirler. Bunun yanında her ne kadar Ticaret Kanununda açıkça öngörülmemiş olsa da intifa hakkı sahipleri ve rehin hakkı sahibi de pay defterine kaydedilmelidir. Pay defterini tutmakla yükümlü organ yönetim kuruludur. Bir pay sahibi pay defterinde kendisine ait kayıtları doğrudan doğruya üyelik sıfatına dayanarak inceleme hakkına sahiptir. Ancak bir pay sahibinin diğer pay sahipleri hakkındaki kayıtları inceleyebilmesi de söz konusu değildir. İkinci bölümde Pay Defterinin Hukuki Niteliği ve Kaydın Etkilerini inceledik. Pay defterinde yer alan kayıtlar, kayıtlı kişi lehine aksi her zaman ve her türlü delille ispatlanabilecek bir karine niteliğindedir. Üçüncü Bölümde Pay defterine Kayıt Bildirimi ve Hukuki Sonuçları yer almaktadır. Kural olarak pay defterine kayıt için bildirim zorunludur. Anonim ortaklık pay defterine kayıt amacıyla yapılan bildirimi uygun bir süre içinde incelemek ve karara bağlamak durumundadır. Yönetim kurulu pay defterine kayıt istemini keyfi olarak sürüncemede bırakamaz ve reddedemez. Aksi halde hukuken sorumlu olur. Anonim ortaklığın ret nedenleri açıkça düzenlenmelidir. Bunun yanında anonim ortaklığın pay defterine kayıt istemini reddettiği durumda nasıl bir hukuki sonucun ortaya çıkacağı açıkça gösterilmelidir. Anonim ortaklığın hukuka aykırı ret kararına karşı devralan ve devreden pay sahipleri devrin onayı ve pay defterine kayıt davası açma hakkına sahiptirler. Anonim ortaklığın pay defterindeki bir kaydı tek taraflı olarak silip silemeyeceği sorunu çözüm beklemektedir. Kanaatimizce pay sahibini koruyan ve hakkaniyete daha uygun çözüm Alman Hukukunun çözümüdür. Buna göre anonim ortaklık pay defterindeki bir kaydı tek taraflı olarak silemez. Sonuç olarak TTK m.417 hükmü pay defteri konusunda temel norm olmalıdır. Bu düzenlemede pay defterinin içeriği, pay defterine yapılan kayıtların hukuki niteliği, pay defterine yapılacak kayıt usulü, pay defterinin incelenmesi, pay defterinde yer alan kayıtların silinmesi konuları açıkça düzenlenmelidir.

We took up and researched provisions of Act of Turkish Commerce and Act of Capital Market on regulations of book of shares in this study. The study consists of three main chapter and fifteen paragraphs. We explained in the first chapter The Essentials of book of Shares. We determined that the concept of book of shares is not be used in uniformity in Act of Turkish Commerce. In this frame. The book of shares is not a commercial book in the meaning of ATC. The function of book of shares and the functions of commercial books are very different from each other. Firstly, the owners of bonds which are not bounded to person; secondly the owners of bonds which are not bounded to bond; thirdly the owners of official certificate for taking place of shares of bonds which are given to order to bearers are registered to the book of shares with their name, surname, address, commercial name and central information. In addition, however it is not regulated clearly in ATC the owners of usufruct and right of mortgage must be registered book of shares. The organ which has an obligation for bookkeeping is administrative committee. A shareholder has a right for scrutiny on book of shares which are interested with him by depending of statute of shareholder directly. But it is not possible to check for a shareholder information about other shareholders. We took up Legal Characteristic of Book of Shares and Affects of Registration in the second chapter. The registrations in book of shares are in character of statute which can be asserted in contrary with every kind of proof and every time against the shareholder who is shown in book of shares. Announcement of Registration to Book of Shares and Legal Conclusions is in third chapter. Regularly, announcement is obligatory. The joint-stock company (incorporated) has to check and decide on announcement for registration in a reasonable time. Administrative committee can not reject the request or leave hanging in the air discretionary. If not, it is responsible legally. It should be clearly regulated the reasons for rejection. Neverthless, It should be clearly shown if there is a rejection in this way. The person who takes over and the person who transfers have right to sue which are called devrin onayı, pay defterine kayıt davası against the joint-stock company which rejects the announcement illegally. It has been waiting for a solution for problem of whether the joint-stock company can unilateral erase a registration in book of shares. To us, the solution in German law which protects the owner is suit to equity. According to this the joint-stock company can not erase the registration bilateral. As a conclusion, 417 th provision of ATC on book of shares should be the fundamental rule. Content of book of shares, legal character of registrations on book of shares, scrutiny of book of shares, erasing the registrations in book of shares are regulated in this provision explicitly.
Keywords: Anonim Şirketler; Özel Hukuk-anonim Ortaklıklar