Kitâbu Bed’i’l-Vahy örneğinde Sahîh-i Buhârî şerhlerinin tefsir ilmi açısından incelenmesi - Bahar, Murat (My University, 2023)
Bu çalışma yorum geleneği olarak “şerh” eserlerine yönelmekte ve muhaddis-müfessir ile şerh-tefsir ilişkisini konu edinmektedir. Söz konusu ilişkiyi hadis ve tefsir ilimlerini birer olgu olarak mukayese etmek ve Buhârî’nin el-Câmi‘u’s-Sahîh’i üzerine yapılan şerhleri tefsir ilmi açısından ele almak suretiyle ortaya koymaktadır. Çalışmada Buhârî şârihlerinin tefsir temalı rivayetlere dair yorumları ve yöntemleri incelenmiştir. Bu sayede şârih ile müfessir arasındaki aynı ve farklı yönler belirlenmiştir. Buhârî’de tefsir temalı rivayetlerin sayısının bir hayli fazla olması, şerhlerde de tefsir bilgisini artıran bir etken olmuştur. Tüm bu bilgileri araştırmak, çalışmanın sınırlarını aşacağı için Buhârî’deki Kitâbu Bed’i’l-Vahy konusuyla sınırlandırılmıştır. Bilgiler ise tarihsel veri analizi ve mukayeseli araştırma metodu takip edilerek araştırılmıştır. Neticede bu bölümde yatay ve dikey açılımda bulunmak suretiyle gerçekleşen şerh ameliyesinin tefsir ilmi ile alakalı olanlarının âyet tefsirleri, Kur’ân tarihi ve ulûmu’l-Kur’ân konuları etrafında şekillendiği görülmüştür. Bu itibarla hadis şerhlerinin, rivayet nakli ve lügavî açıklamaların ötesinde bir faaliyet alanı olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca hadis şerhlerinin özellikle tefsir ilmine dair çok ve çeşitli veri barındırdığı sonucuna ulaşılmıştır.

This study focuses on the works of “sharh” (commentary) as a tradition of interpretation and deals with the relationship between muhaddis-interpreter and commentary-tafsir. It compares the sciences of hadith and tafsir as facts and addressing the commentaries of Bukhari's al-Câmi‘u’s-Sahih in terms of tafsir. In this study, the interpretations and methods of Bukhari commentators on tafsir-themed narrations were examined. In this way, the same and different aspects between the shârih and mufassir were determined. The fact that the number of tafsir-themed narrations in Bukhari is quite high has been a factor that increases the knowledge of tafsir in the commentaries. Since studying all this information would exceed the limits of our research, our study was limited to the subject of Kitabu Bed’i’l-Vahy in Bukhari. In our research, historical data analysis and comparative research method are followed. As a result, it is seen that the sharh activity, which takes place by making horizontal and vertical expansions, is shaped around verse interpretations, the history of the Qur’an and the subjects of ulumu’l-Qur’an. In this respect, it is understood that hadith commentaries are an area of activity beyond the transmission of narrations and the lünguistic explanation of these narrations. In addition, it has been concluded that hadith commentaries contain many and various data, especially on the science of tafsir.
Keywords: Buhârî; Bukhari; Commentary; Hermeneutics; Narration; Rivayet; Sahih; Sahîh; Şerh; Tafsir; Tefsir; Tefsir bilimi