50 numaralı mühimme defteri (991-993 / 1583-1585) değerlendirme-transkripsiyon (s.1-80)-dizin - Karababa, Meltem (My University, 2004)
Osmanlı merkez teşkilâtının en önemli kurumu olan divân-ı hümâyun, sadrazamın, yani bugünkü deyimiyle başbakanın başkanlık ettiği, devletin en önemli kararlarının alındığı bir kurumdur. Bu kurumda alınan kararlar çeşitli defterlere kaydedilirdi. Bu defterler arasında sayı ve muhteva olarak ilk göze çarpan defterler mühim meselelerin kaleme alındığı mühimme defterleridir. XVI. yüzyılın ortalarından XX. yüzyılın ilk yarılarına kadar devletin mekanizmasını ve işleyişini ortaya koyan, iç ve dış meselelerin yer aldığı, kültür ve tarih bakımından oldukça zengin, siyasî, iktisadî, sosyal konuları ve harp tarihine ait önemli kararları içeren bu defterler, arşiv vesikaları içinde en önemli yeri oluşturan birer kaynaktırlar. Divân kalemlerinde kaleme alınan bu defterler, 1553-1905 tarihleri arasında tutulmuş olup, 266 defteri ihtiva eder. Bunlar ordu, rikâb, mühimme-i mektum ve kaymakamlık mühimmesi adlarını taşırlar. Divân toplantılarında alınan kararların padişah onayından geçtikten sonra bir kronoloji gözetilerek kaleme alındığı bu defterler, asıl fermanların birer sureti niteliğindedirler. İçlerinde Osmanlı Devleti'nin askerî ve idârî yapısı, komşu ülkelerle ilişkisi, yönetim politikası, dinî anlayışı ve serbestisi, harb anlayışı vb. konuları içerir bilgiler mevcuttur. Ele aldığımız 50 Numaralı Mühimme Defteri, yine bu nevi konuların yer aldığı 176 sayfa, 1282 hüküm içeren, hicrî 991-993 tarihli bir defter olup, sadece ilk 80 sayfası üzerine transkripsiyon çalışması yürütülmüştür. İnce, okunaklı, divânî uslupta kaleme alınan defter, vazifelerinde gayret gösterenlere terakkiler verildiğine dair uzun listeler içermektedir. Durumları çok açık olmamakla beraber Dürzî muharebelerinden de sıkça bahsedilmektedir.

One of the most important institutions of the Otoman Empire is divân-ı hümâyun. Divân-ı hümâyun is a foundation that we can describe as a parliament in the modern state system. This Otoman parliament divân-ı hümâyun was governed by Sadrazam who is similar to the primeminister in the modern state system. Some notebooks that hold important place and included important problems of the Otoman Empire, were written in the divân-ı hümâyun. One of the most important notebooks is mühimme defteri. My research is based on one of these notebooks that named 50 Numaralı Mühimme Defteri. This notebook resides in the Başbakanlık Devlet Arşivi. I tried to transcribe this notebook to the Latin alphabet. Consequently the fundemental of my research is transcription. 50 Numaralı Mühimme Defteri which I studied was written in 991-993h. It includes 172 pages and 1282 desicions. Each of desicions is transcribted from the first page untill page 80.
Keywords: Türkiye_Tarih