1980 sonrası Türk romanında güvenilmez anlatıcı - Süslü, Yaşar Enes (My University, 2024)
Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren öne çıkmaya başlayan anlatıbilim çalışmalarının genişlemesiyle birlikte bu çalışmaların ana unsurlarından biri olan anlatıcıya dair sorgulamalar da artmış, onun farklı özellikleri tartışılmaya ve teoriye konu edilmeye başlanmıştır. Bu tartışmalar sonucunda kavramsallaşan “anlatı güvenilmezliği” ya da “güvenilmez anlatıcı”, temel olarak, anlatı dünyasında herhangi bir “tutarsızlık” ya da “belirsizliğin” görüldüğü durumlarda söz konusu hale gelir. 1980 sonrası Türk romanında güvenilmez anlatıcıyı ele alacak olan bu çalışmada öncelikle anlatıbilim, anlatı ve anlatıcı kavramları genel hatlarıyla izah edilmiş, konuya dair temel tartışmalar ele alınmıştır. Ardından güvenilmez anlatıcı kavramının mahiyeti, kapsamı ve tarihsel gelişimi, konuya dair temel kavramlara ve süregelen tartışmalara değinilerek açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümü ise güvenilmez anlatıcı kavramının Türk romanındaki görünümlerine ayrılmıştır. Bu bölümde Adalet Ağaoğlu, Ayfer Tunç, Bilge Karasu, İhsan Oktay Anar, Orhan Pamuk ve Vüs’at O. Bener’in seçilen romanları dört alt başlık altında tartışılmıştır. Bu bağlamda, Kara Kitap, Beyaz Kale ve Romantik Bir Viyana Yazı romanları “Üstkurmacadan Doğan Güvenilmezlik” başlığı altında; Kılavuz ve Puslu Kıtalar Atlası romanları “Rüya-Gerçek İkileminden Doğan Güvenilmezlik” başlığı altında; Gece, Buzul Çağının Virüsü ve Suzan Defter romanları “Anlatıcı Değişiminden Doğan Güvenilmezlik” başlığı altında; Altı Ay Bir Güz ve Bay Muannit Sahtegi’nin Notları romanları “Kurmaca-Gerçek Sınırının İhlalinden Doğan Güvenilmezlik” başlığı altında ve son olarak Daha ve Karanlığın Aynasında romanları “Anlatıcının Psikolojik Durumundan Doğan Güvenilmezlik” başlığı altında incelenmiştir.

Narratological studies have come to the fore since the second half of the twentieth century. With the expansion of these studies, the questioning of the narrator has also increased. and its different characteristics have begun to be discussed and theorised. Conceptualised as a result of these discussions, ‘narrative unreliability’ or ‘unreliable narrator’ basically comes into question in cases where there is any ‘inconsistency’ or ‘ambiguity’ in the narrative world. In this study, firstly, the concepts of narratology, narrative and narrator are explained in general terms and the basic discussions on the subject are discussed. Then, the nature, scope and historical development of the concept of unreliable narrator are tried to be explained by referring to the basic concepts and ongoing debates on the subject. The last part of the study is devoted to the appearances of the concept of unreliable narrator in Turkish novels. In this section, the selected novels of Adalet Ağaoğlu, Ayfer Tunç, Bilge Karasu, İhsan Oktay Anar, Orhan Pamuk and Vüs'at O. Bener are discussed under four subtitles. In this context, the novels Kara Kitap, Beyaz Kale and Romantik Bir Viyana Yazı are analysed under the heading of ‘Unreliability Arising from Metafiction’, the novels Kılavuz and Puslu Kıtalar Atlası are analysed under the heading of ‘Unreliability Arising from the Dream-Fact Dichotomy’, the novels Gece, Buzul Çağının Virüsü and Suzan Defter are analysed under the heading of ‘Unreliability Arising from Multiple Narrators’, the novels Altı Ay Bir Güz and Bay Muannit Sahtegi’nin Notları are analysed under the heading of ‘Unreliability Arising from the Violation of the Fiction-Fact Boundary’ and finally the novels Daha and Karanlığın Aynasında are analysed under the heading of ‘Unreliability Arising from the Psychology of the Narrator’.
Keywords: 1980 Sonrası Türk Romanı Unreliable Narrator; Anlatıbilim; Anlatıcı; Güvenilmez Anlatıcı; Narratology; Narrator; Turkish fiction; Turkish Novel after 1980; Türk romanı