Stratejik planlama sürecinde bilişsel haritalama ve dematel yöntemlerinin kullanılması : özel öğretim kurumunda uygulama - Aksoy, Çağla (My University, 2020)
Bu araştırmada bir özel öğretim kurumunun stratejik planlama sürecinde stratejik amaçlarının belirlenmesinde bilişsel haritalama ve The Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) yöntemlerinin birlikte nasıl kullanılabileceğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma, karma yöntem yaklaşımlarından keşfedici sıralı desenin kullanıldığı bir örnek uygulama araştırmasıdır. Araştırmanın nitel boyutunda olgubilim deseni, nicel boyutunda ise nedensel karşılaştırma deseni kullanılmıştır. Bu araştırmanın çalışma grubu, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında bir özel öğretim kurumunda çalışan ve stratejik planlama konusunda yetkin olan 4 zümre başkanı, 2 rehber öğretmen, 2 müdür yardımcısı ve 1 okul müdürü olmak üzere 9 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmanın nitel boyutunda, görüşmeler araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemi ile gerçekleştirilmiş ve cep telefonunun ses kaydedici özelliği kullanılarak kayıt altına alınmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ise bilişsel haritalardaki kriterler arasındaki etki güçlerinin ve DEMATEL yönteminde kullanılan kriterler arasındaki etki-ilişki durumunun belirlenmesinde ikili karşılaştırma matrisleri kullanılmıştır. Araştırmada nitel verilerin analizi, “içerik analizi tekniği” ile yapılmıştır. İçerik analizi sonuçları yardımıyla katılımcıların bilişsel yapıları belirlenmiş olup bu bilişsel yapılar, araştırmanın nicel boyutunda kullanılan bilişsel haritalarda kriterler olarak kullanılmıştır. Elde edilen 4 bilişsel haritada merkeziyet derecesi en yüksek olan kriter, stratejik amacı belirlemiştir. Sırasıyla; fiziki ve teknolojik koşulları iyileştirmek, eğitim-öğretim faaliyetlerini daha nitelikli hale getirmek, ticari kaygının eğitim öğretim kalitesinin önüne geçmesine izin vermemek ve okulumuzun rehberlik hizmetini geliştirmek stratejik amaçları elde edilmiştir. Bu 4 stratejik amaç ve bilişsel haritaların eşik değerini aşan diğer kriterleri, DEMATEL yönteminde kriterler olarak kullanılmıştır. DEMATEL yöntemi yardımıyla, kriterler arasındaki etki-ilişki durumu ve kriterlerin önem sırası belirlenmiştir.Nitel verilerin, sayısal verilere dayandırılmasıyla oluşacak bir stratejik planlama sürecinin daha tarafsız ve verimli şekilde gerçekleşeceği düşünülmektedir. Bu araştırma, özel öğretim kurumlarının rekabet piyasasındaki güçlü, zayıf yönlerini, fırsatlarını ve tehditlerini fark etmesini sağlayarak etkili ve verimli bir stratejik planlama sürecine yardımcı olabilir. Bunun yanında, gelecek çalışmalarda DEMATEL yönteminden farklı bir “çok kriterli karar verme yöntemi” ile bilişsel haritalama yönteminin birlikte uygulanabilirliği araştırılabilir.

In this study, it was intended to reveal how cognitive mapping and The Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) methods can be used together to determine the strategic objectives of a private education institution in the strategic planning process.This research is a sample application research which uses exploratory sequential pattern from mixed method approaches. In the qualitative dimension of the research the phenomenologic pattern and in the quantitative dimension, the causal comparative pattern was used.The study group of this research consists of 9 participants: 4 head of departments, 2 school counselors, 2 deputy principals and 1 school principal who have strong competence in strategic planning and work in a private education institution in the 2018-2019 academic year.In the qualitative dimension of this study, interviews were made by using face to face interviewing method using the semi-structured interview form which were created by researcher is used as a data collecting tool by interviewing method and were recorded with a voice recorder a mobile phone. In the quantitative dimension of the study, binary comparison matrices were used to determine the effect forces between the criteria in cognitive maps and the effect-relationship status between the criteria which is used in the DEMATEL method.In the research, the analysis of qualitative data was done with the content analysis technique”. The cognitive structures of the participants were determined with the help of content analysis results which obtained from the content analysis and these cognitive structures were used as criteria in the cognitive maps which used in the quantitative dimension of the research. Among 4 cognitive maps obtained, the criteria with the highest degree centrality determined the strategic objective. Respectively: strategic objective of improving physical and technological conditions, making educational activities more qualified, not to allow commercial concern to get ahead of the quality of education and improving our school's guidance service were determined. These 4 strategic objectives and other criteria that exceed the threshold value of cognitive maps were used as criteria in the DEMATEL method. With the help of DEMATEL method, the effect-relationship status between the criteria and order of importance of the criteria were determined.It is thought that a strategic planning process, which will be formed by basing the qualitative data on numerical data, will take place more impartially and efficiently. This research can contribute to an efficient and effective strategic planning process by making private education institutions recognize their strengths, weaknesses, opportunities and threats in the competitive market. In addition, applicability of “multi-criteria decision making method” different from DEMATEL with cognitive mapping method can be researched in future studies.
Using cognitive mapping and dematel methods in strategic planning process : application in private education institution
Keywords: Bilişsel Haritalama Yöntemi; Causal Comparative; Cognitive Mapping Method; Çok Kriterli Karar Verme; DEMATEL; Education; Eğitim; Exploratory Sequential Pattern; Karma Yöntem; Keşfedici Sıralı Desen; Mixed Method; Multi-Criteria Decision Making; Nedensel Karşılaştırma; Özel Öğretim Kurumu; Private Education Institution; Strategic Planning; Stratejik Planlama