Borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar - Aydın, Sema (My University, 2007)
Çalışma konumuz, Menkul Kıymetler Borsalarında, işlem hacminin en fazla gerçekleştiği piyasa olan Hisse Senetleri Piyasası’ndaki alım-satım işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar olarak belirlenmiştir. Borsada gerçekleştirilen işlemler nedeni ile doğan uyuşmazlıklar, işlemin niteliğine göre farklı usullere tabi tutulmuştur. Bu ayrımda ise mevcut düzenlemelerde “borsa işlemi” kıstası ele alınmıştır. Çalışmamızda; öncelikle borsa işlemlerinin tanımı, unsurları ve nasıl gerçekleştiğini, taraflar arasında kurulan hukuki ilişki ve bu ilişkide ortaya çıkan sorunları inceledik. Bugün pek çok konuda hukuki sorun teşkil eden genel işlem şartlarının, taraflar arasındaki çerçeve sözleşmelerde kullanılması karşısında genel işlem şartları ve geçerliliği sorunu da ele alınmıştır. Taraflar arasında kurulan hukuki ilişki çerçevesinde tarafların bu ilişkiden doğan borçları da ele alınmıştır. Ayrıca taraflar arasında doğan uyuşmazlık çeşitleri, bu uyuşmazlıkların çözümünde öngörülen mevcut hukuki sistem ve bu sistemin aksayan yönleri ve özellikle uyuşmazlıkların ispat sorunları ele alınmıştır. Hisse senedi alım-satım işlemi yapmak isteyen kişiler, bu işlemleri doğrudan doğruya yapamamaktadırlar. Söz konusu işlemleri ancak bir borsa üyesi aracılığıyla gerçekleştirebilirler. Borsa üyesi ile yatırımcı arasındaki hukuki ilişki taraflar arasında akdedilen çerçeve sözleşmenin imzalanmasıyla başlar ancak ilişkinin bütünü bu sözleşme ile sınırlı değildir. Borsa üyelerinin, müşteri emirlerini yerine getirmeleriyle taraflar arasında yeni bir sözleşmesel ilişki kurulmaktadır ve bu ilişki kapsamında kurulan her bir sözleşme bireysel sözleşme olarak adlandırılmaktadır. Bu sözleşmenin hukuki niteliği komisyon sözleşmesi olarak belirlenmiştir. Taraflar arasında kurulan çerçeve sözleşmelerin yorumu, denetlenmesi ya da geçersiz sayılması mahkemelerin görev alanına girer. Hakim genel işlem şartlarına ilişkin olarak yaptığı içerik denetiminde hukukun temel ilkelerinin her birinden yararlanabilir. Çalışmamızın sonucunda uyuşmazlıkların çözümü için öngörülen düzenlemelerin günümüzde yeterli olmadığı, sonucuna ulaşmış bulunmaktayız.

The topic of our study concerns the disputes emanating from the transactions at the Securities Market, especially at the Stock Market where the transaction volume is the highest. The disputes that arise from the transactions at the exchange market are subjected to different procedures depending on the status of the transaction. The present regulations rely on the criterion of being an “exchange market transaction” in making this distinction. In our study, we have first examined the definition of exchange market transactions, the elements of this transaction and its occurrence, and the legal relationship between the parties and related problems that come about. Given that general transactional conditions are being used in the framework contracts between the parties, we have examined the general transaction conditions and their validity as they now present legal problems in many issues. We have also considered the debts that arise between the parties, within the legal relationship they establish. In addition, we have examined the types of disputes between the parties, the existing legal system envisaged to resolve these disputes, the malfunctions of this system, and especially the problems of evidencing the disputes. Persons who would like to buy and sell stocks cannot perform these transactions directly, all by themselves. They can only perform these through an exchange member. The legal relationship between the exchange member and the investor starts by signing a framework contract between the parties; however, the relationship is not limited to the contract alone. A new contractual relationship arises as exchange members execute customer orders, and each contract within this relationship is considered an individual contract. The legal status of this contract is determined as a commissional contract. The interpretation, control or invalidation of framework contracts between the parties are in the jurisdiction of courts. The judge can make use of every fundamental principle of law in making a content control regarding the general transactional conditions. In conclusion to our study, we have reached the idea that the regulations envisaged today to resolve the disputes are still insufficient.
Keywords: Borsa_Hukuk; Hukuk; Özel Hukuk