Ekonomik kriz, Türkiye’ de yaşanan krizler ve çalışma hayatına etkileri - Bilgen, H. Barış (My University, 2000)
Ekonomi bilimi, tüm insanların bitmek tükenmek bilmeyen ihtiyaçlarını kıt olan fiziksel kaynaklarla sağlamaya çalışan optimal dağılımı inceler. Ekonomik krizler ise ihtiyaçları karşılamaya yönelik üretim faaliyetlerindeki dengesizlikten kaynaklanır. Ekonomik gelişmeler hiçbir zaman aynı hat üzerinde olmamıştır, dönem dönem büyük zikzaklar çizmiştir. Ekonomik gelişmenin hızlandığı dönemlerin yanı sıra durgunluğun hakim olduğu dönemler de olmuştur. Ekonominin gelişmenin olduğu dönemlerde her şey olağan seyrinde giderken, toplumların mutluluğu artarken, ekonomik kriz veya durgunluk dönemlerinde toplumların büyük sorunlar yaşadığı, geniş yığınların sıkıntı ve zorluklar içine düştüğü görülmüştür. Dünyamız farklı toplumsal formasyonların bir arada olduğu toplumsal, kültürel, ideolojik ve politik oluşumlar doğrultusunda şekillenmektedir. Kuşkusuz yine toplumsal gelişimin farklı aşamalarında toplumlar ekonomik durgunluk ya da kriz olgusunu farklı boyutlarda yaşamışlardır. Kapitalizm öncesi dönemin krizleri daha çok iklime, doğal felaketlere ve savaşlara bağlı olarak ortaya çıkarken, kapitalizmin doğuşu ve gelişmesiyle birlikte ortaya çıkan krizler farklı nitelikler göstermiştir. Kapitalizmde krizler, liberal sistemin işleyişindeki aksaklıktan veya müdahaleden kaynaklanan arızî bir durum olarak değerlendirilmiş, bunun doğal sonucu olarak ekonomiye müdahale etmemek gerektiği savunulmuştur. Çünkü piyasa mekanizmasının işleyişi, bu tür geçici durumları kendiliğinden ortadan kaldırabilecektir. Liberal görüşün ekonomik krizleri kabul etmesi belli istisnalar hariç, neo-klasik iktisatta mümkün olmuş, ancak krizlerin oluşumu yine piyasaların iyi işlemeyişi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Ekonomik krizlere en doğru teşhisi Keynes koymuştur. Keynes'in görüşleri aynı zamanda uzun yıllar birçok ülkede ekonomi politikasının temelini oluşturmuştur. Ancak daha sonra 1970'lerde ortaya çıkan ekonomik krizler karşısında Keynesyen teori yeterli olmamıştır. Değişik faktörlerin bir araya gelmesi ve toplumların içinde bulunduğu durum nedeniyle de, neo-liberal yaklaşımın değişik versiyonları birçok ülkede ekonomi politikası olarak uygulanmıştır. Neo-liberal yaklaşımlar da 20. yüzyılın son çeyreğindeki krizler için çözüm olmamış, dünya ekonomisi sık sık büyük darboğazlar yaşamıştır. Günümüzde bölgesel bir ekonomik kriz olarak başlayıp, giderek global bir krize dönüşen Asya krizi ile de yaşamaya devam etmiştir. Krizler tehlikeyi işaret ederken aynı zamanda fırsatı da temsil etmektedirler. Ekonomik krizler ekonomik yaşamı olduğu gibi sosyal yaşamı, çalışma yaşamını ve siyasi gelişmeleri de etkilemekte, topluma yön vermektedir. Ekonomik krizler ekonomik yaşamda durgunluğa, işletmelerin kapanmasına, iflaslara ve faaliyetlerin durdurulmasına yol açmaktadır. Buna bağlı olarak işsizlik oranları yükselmekte ve geniş yığınların yoksullaşması artmaktadır. Bütün bu olgular çalışma yaşamını da etkilemektedir. Çalışanların reel ücretlerinde genel olarak bir gerileme yaşanmakta, çalışma koşulları işçiler aleyhine ağırlaşmaktadır. Bu arada çalışma ilişkilerindeki çatışmalar ve gerilim artmakta, sendikalar üye kaybına uğramakta ve daha çok savunma pozisyonunda kalmaktadırlar. Günümüzde çalışma ilişkileri ekonomik krizlerin yanı sıra uygulanan ekonomi politikaları, teknolojik yenilikler, işgücünün yapısında ve sektörel dağılımındaki değişme, işverenlerin esnekleştirme eğilimleri, globalleşme olgusu ve artan rekabet gibi faktörlerin etkisine maruz kalmaktadır. Bundan dolayı son 15-20 yıldır çalışma ilişkileri sistemindeki yeni yönelimler bu faktörlerin bir bileşkesi olarak ortaya çıkmaktadır. Dünya ekonomisinde ortaya çıkan krizler doğal olarak Türkiye'yi de etkilemektedir. Zaman zaman bu krizlerin boyutu Türkiye'nin içinde bulunduğu yapılar ve yaşadığı sorunlara göre değişiklik göstermektedir. Türkiye'nin yaşadığı ilk ekonomik kriz 1929 depresyonuyla birlikte ortaya çıkmıştır. Devletçilik politikalarıyla kriz atlatılmaya çalışılmış, 1970'lerdeki ekonomik krizler nedeniyle IMF patentli istikrar politikaları uygulanmaya konmuş, 24 Ocak Kararları ile Türkiye ekonomisinde belli bir yapısal dönüşüm yaşamıştır. Ancak uygulanan istikrar politikaları Türkiye ekonomisine bir istikrar getirmemiş, aksine birçok ekonomik darboğaz yaşanmış, bu arada 5 Nisan kararlarının alınmasına yol açan 1994 krizi patlak vermiştir. Bütün ekonomik krizler gibi Türkiye'deki krizlerden de çalışma yaşamı etkilenmiştir. Çalışanların ücretlerinde reel düşüşler yaşanmış, işsizlik yükselmiş, sendikacılık ve toplu pazarlık düzenine ilişkin yasaklar ve sınırlamalar artmıştır. Dört bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümü ekonomik krizlerle ilgili tanım ve kavramlara yer vermektedir. Bu bağlamda ekonomik krizlerin ortaya çıkış nedenleri, konjonktür ve çeşitleri, ekonomik kriz türleri ve özellikleri üzerinde durulmakta, ikinci bölümde konjonktür teorileri ile kiriz nedenleri sorgulanmakta, üçüncü bölümde ise farklı ekonomik doktrinlerin ekonomik krizlere ilişkin yaklaşımları ele alınmaktadır. Dördüncü bölümde Türkiye ekonomisinin ve çalışma ilişkilerinin gelişimi ana hatlarıyla incelenmektedir. Türkiye'deki ekonomik krizlerin ortaya çıkışları önlemek için uygulanan ekonomi politikaları ve sonuçları üzerinde durulurken, Türkiye'de ekonomik krizler daha çok istikrar politikalarını çağrıştırmış ve her istikrar politikalarının çalışma hayatı ve çalışanlar üzerine etkileri detaylıca incelenmiştir. 1997 yılında ortaya çıkan ve hızla dünya ekonomisine yansıyan Asya krizi 1998 yılından itibaren Türkiye'yi de etkilemiştir. Global bir krize dönüşen Asya krizinin Türkiye'deki etkileri 1999 yılından itibaren daha net olarak görülmüş ekonomik ve sosyal yaşamımız ile çalışma ilişkilerine doğurduğu sonuçlar çalışmada aktarılmıştır

The science of economy investigates the optimal distribution of limited resources in the service of fulfilling the unlimited needs of mankind. Economic crisis on the other hand is a consequence of unbalanced production for the needs. Economic growth has never been on the same line, it follows a broken line. There are times of rapid growth as well as stagnity. In the times of stable growth the happiness of the society also grows up, while in the economic crisis or times of stagnity the people experience big social problems and masses face hard days. Since there are different social formations around the world, ... shapes according to social, cultural, ideological and political era. Moreover, due to the stages of economic development societies, people experience the crisis or stagnity differently. The crisis of the pre-capitalism era were generally following/ accompanying climate changes, natural disasters or wars, while the crisis after capitalism show different characteristics. The crisis in capitalism were seen as a result of inefficiency of the liberal system or as a consequence of an outer disturbance, and as a result it was suggested that the economy shouldn't be manipulated. Because the market system would easily come over such a temporary situation itself. Liberal thought accepted crisis with a few exemption, with the neo-classic interpretation, hence the crisis were still being explained by inefficient functioning of the liberal system. The most probable explanation was stated by Keynes. Keynesian thought has been may years followed by countries as socio-economic policies. After 1970's, Keynesian policies has been insufficient to explain the crisis of the period. With other factors coming together with the social conditions, varieties of neo-liberal thought has become the new economic policy. Neo-liberal policies had also faced difficulties during the last quarter of the 20th century and world economy faced stagflations during the period. The Asia Crisis, which was regional in the beginning, is still going on. Crisis point at threats as well as opportunities. Economic crisis has effects on economic life as well as social life, work life and politics. The crisis leads all the society. In the economical life, crisis cause stagnation, some enterprises close down, end activities. This follows with increasing workless population and poorness. In the worklife, real wages decline, and job conditions became against the workers. This increases the conflicts and struggle in the workplace. Unions loose members and take a defense position. Beside the crisis, industrial relations are affected from economic policies, technology, worker profile and sectoral configuration, flexible work demand, globalization and competition. For this reason for the last 2 decades the industrial relations are shapes under these factors. The crisis around the world also affects Turkish economy. From time to time the deepness of the crises is a function of the conjuncture in the period. The common problems and structures are important. The first crisis Turkey had faced came out with 1929 depression. The state oriented policies had been applied to overcome the crisis. During 1970's IMF oriented stagnation programs had been proposed. After January 24 Decisions there had been a structural change in the economy. However the stabilization program could not bring stability hence there had been many economic problems and the market faced 1994 crisis which was followed with April 5th Declaration. Like all others, the Turkish worklife had been affected from the crisis. Real wages declined, unions faced more borderlines in the contracts. This work is composed of four parts, first of which states the concepts and definitions about economic crisis. Here, the causes of crisis, conjuncture and different kinds of crisis and their characteristics are mentioned. In the second part conjuncture theories and causes of crises are discussed and in the third part positions of some different economic thought are composed. In the fourth part, the development of Turkish Economic life and industrial relations are examined. The economic projects in order to prevent crisis and their effects are discussed. The crises always reminds the concept stabilization programs. Here, those programs and their effects in the workplace has been discussed in detail. The Asian crisis in 1997 affected Turkey in 1998. After the Asian Crisis affected the global market, Turkey felt it better in 1999. The effect of the crises is examined in this part both on our social life and business relations.
Keywords: Buhranlar, Ekonomik