Hamid b. Abdülfettah el-paluvi hayatı,ilmi şahsiyeti,eserleri ve Zübdetü’l-İrfanadlı eserinin metodolijik tanıtımı ve tahkiki - Akdemir, Mustafa Atilla (My University, 1999)
Mustafa Atilla Akdemir tarafından, Yrd.Doç.Dr. Emin Işık danışmanlığında hazırlanan, Hâmid b. Abdülfettâh el-Paluvî, Hayatı, İlmî Şahsiyeti, Eserleri ve Zübdetü'l-İrfân adlı eserinin metodolojik tanıtımı ve tahkiki konulu mden oluşmaktadır. Girişte, kıraat ilminin tarifi ve

tarihçesi verilerek, senedi, okuyuşun kimliği ve aded itibariyle tasnifi yapılmış, Kıraat ilminin Türkiye'deki durumuna genel bir bakış başlığı altında İstanbul ve Mısır tariki ve meslekleri gibi konular incelenmiştir. Kıraat ilmi, Kur'ân ilimlerinin en önde gelenidir. Kur'ân-ı Kerîm'in korunması, manasının, tefsirinin ve ahkâmının korunması, ancak lafzının korunması ile mümkündür. Kıraat ilmi işte bu misyonu üstlenmiştir. Bu ilmin ihmal edilmesi ve mütehassıslarının yetişmemesi, kıraatlere bağlı olarak çıkarılan dînî hükümlerle, birtakım fıkhî konuların dayanaklarının yitirilmesine ve bunlardan istifade hususunda ciddî sıkıntılara sebebiyet verir. Büyük kıraat alimi İbnu'l-Cezerî (833/ 1429)'nin 797/ 1394 yılında Anadolu topraklarına gelişi ile memleketimizdeki mevcut kıraat ilmi faaliyetlerine yeni bir maya katılmış, gittikçe yaygın bir şekilde memleket sathında artan düzey, fetihten sonra İstanbul merkezli yeni takviyelerle en canlı ve semereli dönemine girmiştir. Bu döneme giriş, her ilme olduğu gibi kıraat ilmine ve alimlerine karşı da ilgi ve desteklerini esirgemeyen Padişah ve sadrazamların, iki değerli kıraat ilmi otoritesini Mısır'dan Osmanlı ülkesine davet etmeleri ile başlamış oldu. Önce hicrî onuncu asrın ortalarında Ahmed el-Mesyerî (1006/ 1597), daha sonra 1088/ 1677'de Ali el-Mensûrî (1134/ 1721) İstanbul'a geldiler ve seb'a tariki, aşera tariki ve takrib tariklerinin uygulanışında, özellikle ülkemizde takip edilen İstanbul ve Mısır tariki adıyla meşhur iki ekolün öncüsü oldular. Anadolu ve Balkanlar'ın değişik yörelerinden gelen birçok insana kıraat ilmini okutan ve kıymetli eserler te'lif eden bu alimler, yaşadıkları dönemi Osmanlı'nın kıraat ilmi sahasında en bereketli dönemi haline getirmişlerdir. Birinci bölümde, önce müellif tanıtılmış sonra eseri ele alınarak, metodu ve muhtevâsı ışığında ilmî değerlendirmesi yapılmıştır. Osmanlı döneminde özellikle X-XIII/ XVI-XIX. asırlarda Kur'ân ilimleri arasında önemli bir yeri olan Kıraat ilmine büyük ehemmiyet verilmiş ve kıymetli eserler ortaya konulmuştur. Bunun en güzel örneklerinden biri de müellifimiz el-Paluvî tarafından 1173/ 1759 yılında telif edilen Zübdetü'l- İrfân fî vücûhi'l- Kur'ân adlı eserdir. Müellifin, Zübde'sini yazdığı yer olarak ifade ettiği Hâtuniye Dâru'l-Kurrâ'sı ve medresesi, Amasya-Tokat havalisinde yaygın bir şekilde bulunan Dâru'l-Kurrâ'lardan biri olarak, kıraat ilmi faaliyetlerinin o dönemde Anadolu'da da canlı bir şekilde yürütüldüğünü bize göstermektedir. Temel kıraat kitaplarından istifade ederek, mütevâtir kabul edilen on kıraatin kolay ve pratik bir üslupla beyan edildiği Zübde, bu yönüyle büyük rağbet görmüş ve günümüzde de en çok müracaat edilen kıraat kitapları arasında yerini almıştır. İkinci bölümde ise, ayrıca arapça giriş ve tahlil çalışmasına yer verildikten sonra, esas alınan altı nüsha yardımı ile metnin tahkikine geçilmiş ve sonuna, müellifin isimlerini zikrettiği zevat hakkında kısa bilgi verilen bir bölüm, indeksler, bibliyografya ve arapça konu fihristi eklenmiştir. This PhD. Thesis, which has been prepared by Mustafa Atilla Akdemir under the supervision of Dr. Emin Isik, deals with Hamid b. Abdulfattah al-Paluvi's life, scholarship, works, and the methodological description and critical edition of his book named Zubdat al-irfan. The Thesis consists of one introduction and two sections. The definition of the science of recitation of the Qur'an and its brief history is given in the introduction, than its chain and the identity of recitation and its numbers are classified. The methods of Istanbul and Egypt are reviewed under the title of A General Outlook on the place of the science of recitation of the Qur'an in Turkey. The science of recitation of the Qur'an is the most leading science among the sciences of the Qur'an. The protection of the meaning, commentary, and the laws of the Qur'an is only possible by the protection of its words/ letters. The science of recitation of the Qur'an undertook this mission. The negligence of this science and lessening the numbers of its scholars may cause to lost the religious laws that depend on the recitations, and the basis on which some juristic issues were established. It also may entail real difficulties in benefiting from those issues. The arrival of Ibn al-Cazari (d. 833/ 1429), the great scholar of the science of recitation of the Qur'an, to Anatolia in 797/ 1394 aroused interest to this science and after the conquest, with some new contributions made by scholars in Istanbul, it entered its most active and fruitful period. This period began with the arrival of two leading scholars of this science from Egypt to Ottoman land at the request of the Sultan and his Viziers who always showed great interest in science of recitation and supported its scholars. First, in the middle of the tenth century of the Hegira, Ahmad al-Masyari (1006/ 1597), than Ali al-Mansuri (1088/ 1677) came to Istanbul and in the application of seb'a methods, ashara methods and taqrib methods, they became pioneers of two recitation methods known especially in our country as the Egypt and Istanbul methods. These scholars, who wrote valuable books and taught science of recitation of Qur'an to many people who came from different part of Anatolia and Balkans, made the era in which they lived most productive period of Ottomans in the field of science of recitation of Qur'an. In the first part, firstly the author is introduced, then his work is critically reviewed in terms of its contends and method followed. In Ottoman period especially in X-XIII/ XVI-XIXth centuries, science of recitation of Qur'an, which bears an important place among the Qur'anic sciences, was considered to be important and many books were written on this subject. Our author al-Paluvi's work Zubdat al-irfan fi vujuh al-Qur'an, written in 1173/ 1759, was one of the most beautiful examples of these works. Dar al-Qurra and Madrasa of Hatuniyya in which the author wrote his Zubda, and was one of the Dar al-qurras found widely around Amasya and Tokat, shows us that the science of recitation of Qur'an gained great popularity in Anatolia at that period. Zubda that had the benefit of the major previous recitation books, and presented the ten mostly accepted recitation ways in an easy and practical style, has had its place among the mostly used reference books in the field of the science of the recitation. In the second part, after the Arabic introduction and analysis, the critical edition of the book was done with the help of the six other copies, which were taken as the basis of the study. At the end a section that gives short information about the people mentioned in the book, indexes, bibliography, and an Arabic subject index were included.
Keywords: İSLAM; TEFSİR