II. Abdülhamid dönemi Osmanlı arşiv belgeleri ve basınında Türkistan - Çoban, Dilek (My University, 2012)
Bu araştırma Osmanlı Devleti’nin ve aydınlarının Türkistan ile ilişkilerinin II. Abdülhamid dönemindeki mahiyetini ve boyutlarını, devlet ve aydınlar nezdindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Burada, ilişkilerin siyasî kısmından ziyade sosyal ve iktisadî boyutu ele alınmıştır. Daha önce bu alanda yapılmış olan çalışmalar ise ağırlıklı olarak siyasî nitelik taşımaktadır. Bu çalışmalarda doğrudan konumuzla ilgili Osmanlı arşiv belgelerine ve basınına dayanan kapsamlı bir yaklaşım olmadığı görülmektedir. Bu çalışmada, ilişkilerin düzeyi ve yoğunluğu tespit edilmeye çalışıldı. İlişkilerin zemini incelendiğinde ortaya şu başlıklar çıkmaktadır: Osmanlı ülkesine göç eden Türkistanlıların iskân edilmesi ve geçinebilmeleri için gerekli olan maddi yardımların yapılması; hac farizasının tamamlayıcı bir unsuru olarak görülen Hilâfet merkezini ziyarete gelen Türkistanlı hacılar; ipek ticareti; Osmanlı ülkesine tahsil amacıyla gelen Türkistanlı öğrenciler; Osmanlıların Türkistan’daki Rus demiryollarının yapımına olan ilgileri; Osmanlıların Türkistan’da olup biten hakkında bilgi edinme çabaları. Yoğun bir şekilde devam eden bu bilgi ve ticaret akışı aynı zamanda iki taraf arasındaki sosyal münasebetleri de gün yüzüne çıkartacak mahiyettedir. Bu münasebetler Osmanlı arşiv belgelerine ve dönemin Osmanlı basınına dayanarak incelenmeye çalışıldı. Araştırmanın sonunda elde edilen verilerden biri Osmanlı aydınlarının doğudaki soydaşlarıyla olan yoğun dil ve soy bağlılıklarıdır. Bunun yanında, Osmanlı aydınlarının Türkistan’ın içtimaî ve siyasî sorunlarıyla ilgilendikleri görülmektedir. Abdülhamid, Osmanlı basını, Osmanlı-Türkistan ilişkileri, Buhara, Hive, Hokand

This research aims to find out the progress and effects of the relationship between Ottoman Empire, its intellectuals and Turkestan; the place of this relationship in consideration of the state and its intellectuals during the reign of Abdulhamid II. In this study, rather than political side of the relationships their social and economic sides have been examined. However; the former studies, conducted in the same field, heavily based on political features of the relationships. In those former studies, it has been determined that there is no comprehensive appoach upon Ottoman press and archive documents which are directly relevant to our issue. Thus, in this study it has been tried to discover the consistence and level of the relationships. When the background of the relationships has been observed, these topics reveals: inhabiting and supplying neccessary financial help for making a living to Turkestanis who migrated to Ottoman Empire territories; Turkestani hadjis who came to visit the caliphate's center which was seen as a complementary item of the hajj obligations; silk trade; Turkestani students who came to the Ottoman Empire territories in order to take education; Ottomans’ great interest in the construction of Russian railways in Turkestan; Ottomans’ effort to attain information about Turkestan. These highly intense trade and information flows also have a really key value to find out social relations between the two sides. So, here it has been tried to analyze these social relations based on Ottoman archive documents and Ottoman press in the relevant period. One of the data obtained from this study is Ottoman intellectuals’ strong language and family ties with their kin in the East. Moreover it has been observed that Ottoman intellectuals highly concerned with social and political problems in Turkestan. Key words: Abdulhamid II, the Ottoman press, the Ottoman-Turkestan contacts, Bukhara, Khiva, Khoqand
Keywords: Basın_Türkistan_Tarih; Osmanlı Padişahları_Abdülhamid II., 1876-1909