Maverdî'nin el-Ahkâmü's-sultâniyye'si ile Cüveynî'nin el-Gıyasî'sinin Siyasî-Fıkhî Ahkâm açısından mukayesesi (imamet konuları örneği) - Demir, Muddessir (My University, 2018)
Bu çalışmada, İslâm siyaset düşüncesinde din ve dünya riyâseti olarak idealleştirilen hilâfet kurumunun, siyasî istikrar ve nüfuzunu yitirdiği, hâkimiyet alanının son derece daraldığı ve Şiî bir hanedanın vesâyeti altına girdiği bir dönemde kaleme alınan Ebü'l-Hasen el-Mâverdî'nin (ö. 450/ 1058) el-Ahkâmü's-sultâniyye'si ile İmâmü'l-Haremeyn el-Cüveynî'ye (ö. 478/ 1085) ait el-Gıyâsî'nin imâmet bahisleri mukayese edilmiştir. Tez, giriş, iki bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş'te tezin konusu, yöntemi ve kaynakları tanıtılmıştır. olarak Mâverdî ile Cüveynî'nin yaşadıkları dönemin siyasî, fikrî ve kültürel koşulları tasvir edilmiş, ardından dönemin siyaset adamlarıyla olan münasebetleri incelenmiştir. Bu bölüm kapsamında müelliflerin hayatları ve ilmî kişilikleri hakkında da verilmiş ve son olarak müelliflerin eserleri tanıtılmıştır. Bunlardan el-Ahkâmü's-sultâniyye ile el-Gıyâsî kapsamlı bir şekilde tanıtılmış, bunlar dışında muhtevasında siyasete ilişkin meselelerin yer aldığı diğer eserlere ise kısaca değinilmiştir. İkinci Bölüm'de imâmet bahsi esas alınarak iki eser siyasî-fıkhî ahkâm açısından mukayese edilmiştir. Bu çerçevede, imâmetin tanımından imamın görev ve sorumluluklarına kadar imâmet konusunun temel problemleri Mâverdî ile Cüveynî'nin görüşleri ışığında incelenmiştir. Müelliflerin belli bir konudaki görüşlerine geçmeden önce konuya intikali kolaylaştırması maksadıyla teorik bir çerçeve kazandırılmaya çalışılmış, konu etrafında klasik literatürde cereyan eden tartışmalara kısaca değinilmiştir. Bu bölümün sonunda Cüveynî tarafından el-Ahkâmü's-sultâniyye çerçevesinde Mâverdî'ye yöneltilen eleştirilere yer verilmiş, ileri sürülen eleştiriler tutarlılık açısından değerlendirilmiştir. Sonuç Bölümü'nde iki müellif arasında yapılan mukayese doğrultusunda genel bir değerlendirme yapılmıştır.

This study compares the subjects related to imāmah in Abu al-Hasan al-Māwardī's (d. 450/ 1058) al-Ahkām al-Sultāniyya and Imām al-Haramayn al-Juwaynī's (d. 478/ 1085) al-Ghyāthī which were written at a period when the khilāfah organization, idealized as religious and secular presidency in Islamic political thought, lost its political stability and influence, its domination was extremely narrowed and it became under guardianship of a Shiite dynasty. The thesis consists of an introduction, two chapters and a conclusion. In the introduction, the subject, method and resources of the thesis are introduced. In the first chapter, the political, intellectual and cultural conditions of the time of al-Māwardī and al-Juwaynī are depicted and then their relations with politicians are examined. In this section, general information is given about the biographies and scientific personalities of the authors and their works are introduced. Two of them, al-Ahkām al-Sultāniyya and al-Ghyāthī, are introduced extensively while the others, including political issues, are briefly mentioned. In the second one, two works were compared in terms of politico-juridical ahkām. In this context, from the definition of imāmah to the duties and responsibilities of the imam, the fundamental problems of the subject of imāmah are examined in the light of the views of al-Māwardī and al-Juwaynī. Before passing on the opinions of the authors on a certain subject, it is tried to give a theoretical framework in order to introduce the subject, and the discussions about the subject in the classical literature were briefly mentioned. This chapter also provides al-Juwaynī's criticisms of al-Māwardī within the framework of al-Ahkām al-Sultāniyya and evaluates these criticisms in terms of consistency. In the conclusion, a general evaluation was presented according to the comparison between the two authors.
Keywords: al-Ahkām al-Sultāniyya; al-Ghyāthī; Cüveynî; el-Ahkâmü’s-sultâniyye; el-Gıyâsî; Islam and politics; Islam and state; Islamic law; imāmah; imâmet; İslam hukuku; İslam ve devlet; İslam ve politika; Juwaynī; Mâverdî; politico-juridical ahkām; siyasî-fıkhî ahkâm Māwardī