Merginani’nin Hidaye adlı eserindeki tercihleri ve bu tercihlerin muhtasar geleneğine etkisi (Kitabu’t-Tahare örneği) - Aksu, Eser (My University, 2016)
Mezheplerin teşekkülü ile mezhebe müntesip olan fakihler, hüküm istinbatında nassları kullanmanın yanında oluşan “mezhep birikimini” de dikkate almışlardır. Bu birikimden faydalanma yöntemleri de tahric ve tercih başlıklarında toplanabilir. Mezhep birikiminden hareketle yeni hükümlere ulaşma manasında olan tahricin aksine tercih, bu birikimi değerlendirme ve ayıklama işlemi olarak tanıtılabilir. Hanefî mezhebi fukaha taksiminde tercih ehlinden sayılan ve VI. (XII) yüzyıl Karahanlılar devri âlimlerinden Mergînânî de (ö. 593/ 1197) Hidâye adlı eserinde aynı konuda aktarılan farklı rivayetler içerisinden tercihlerde bulunmuştur. Çalışmamızda Mergînânî’nin Hidâye adlı eserinde yapmış olduğu bu tercihlerin sonraki muhtasarlara etkisinin gösterilmesi hedeflenmektedir. Bunun için de Hidâye’nin Kitabü’t-Tahâre bölümünde yer alan yirmisekiz lafzî tercih örneği, eserin tertip, üslup, içerik yönlerinden kendilerini etkilediği Vikâyetü’r-rivâye, Kenzü’d-dekâik, en-Nukâye, Gurerü’l-ahkâm, Mültekâ’l-ebhur ve Tenvîrü’l-ebsâr adlı muhtasarlarla mukayese edilmiştir. Sonuç olarak da muhtasarların %48 oranında Mergînânî’nin tercihlerinden etkilendiği neticesine varılmıştır. Mergînânî, Hidâye, Tercih, Muhtasar.

During the formation of the schools of fıqh; scholars who are connected to of those schools gave importance to the “background of the school” in addition to using nass (texts) in their judgements. The methods for taking advantage of this background can be mentioned under the titles of “Takhrij and Tarjih.” Takhrij means providing new judgements moving from the background, wheras, tarjih means the evaluation and the elimination of this background. Mergînânî ( d. 593/ 1197) who has been regarded within the classification of Hanefî Fıqh School as one of the members of Tarjih method users and who was one of the scholars living during the era of Karahanlılar state VI. ( XII. Century) picked Tarjihs from the different narrations with the same subjects in his book named Hidâye. In our study; It is aimed to show the effects of the tarjihs made by Margînânî in his book Hidâye on the abridged books that came after it. So; twenty eight literal tarjih examples from the book’s chapter of purification ( Kitabu’l Taharah) has been compared with the abridged books named Vikâyetü’r-rivâye, Kenzü’d-dekâik, en-Nukâye, Gurerü’l-ahkâm, Mültekâ’l-ebhur and Tenvîrü’l-ebsâr which are said to have been effected by el-hidâye with regards to design, style and content. As a result it is made out that this abridged books were affected from the tarjihs of Margînânî’s tarjihs with a ratio of %48. Key Words: Mergînânî, Hidâye, Tarjih, Abridged books.
Keywords: Hukuk; İslam