Murad Molla’nın Mâ-hazar adlı Pendnâme şerhi ve değerler eğitimi açısından incelenmesi (transkripsiyonlu metin – inceleme) - Çakmak, Asım (My University, 2024)
Murad Molla’nın Mâ-Hazar adlı eseri, Feridüddin Attar’ın Pendnâme adlı manzum nasihat kitabının 19. yüzyılda telif edilmiş bir şerhidir. Müellif eserini Murad Molla Tekkesi’nde şeyhlik görevini yürüttüğü dönemde, 15 Şevvâl 1249/ 25 Şubat 1834 Pazartesi günü tamamlamıştır. Eserde Farsça ve Arapçaya hâkimiyetini anlam ve gramer açıklamaları ile ortaya koyan Murad Molla, şerhini kaleme alırken ayet, hadis, kelamıkibar ve önemli şahsiyetlerin sözlerinden istifade etmiş, Türk ve İran edebiyatının önde gelen temsilcilerinin eserlerinden alıntılar yapmıştır. Bu çalışma, esas olarak Mâ-Hazar’ın Süleymaniye Kütüphanesi M. Arif – M. Murad Koleksiyonu 00260 numarada kayıtlı müellif hattı nüshadan hareketle oluşturulmuş transkripsiyonlu metni ile eserin değerler eğitimi açısından incelenmesini ihtiva etmektedir. Çalışmada öncelikle araştırmanın önemi, amacı, sınırlılıkları, varsayımları, yöntem ve modelleri hakkında bilgi verilerek Türk edebiyatında nasihatnameler ile Feridüddin Attar’ın hayatı, eserleri ve Pendname’si ele alınmış, Pendname’nin Türkçe tercüme ve şerhlerine yer verilmiştir. Çalışmanın sonraki bölümlerinde Murad Molla’nın hayatı ve eserleriyle Mâ-Hazar adlı şerhi hakkında bilgi verilmiş, eserin yapı özellikleri ve muhtevasıyla, müellifin şerh motodu ve eser üzerine yapılan çalışmalar aktarılmıştır. Sonrasında ise Mâ-Hazar, 2024 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli esas alınarak değerler eğitimi açısından geniş şekilde incelenmiş, Mâ-Hazar’ın nüshaları tanıtılarak eserin transkripsiyonlu metnine yer verilmiş, sonuç ve teklifler bölümüyle de çalışma tamamlanmıştır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde yer alan Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programında değerler eğitimine her sınıf düzeyinde ortalama yüzde 20 oranında yer ayrıldığı dikkate alındığında değerlerin aktarımı noktasında metin seçiminin ne denli önemli olduğu ortaya çıkmaktadır. Çalışmada esas alınan Mâ-Hazar adlı şerhin değerlerin aktarımı için oldukça önemli bir eser olduğu ve bu amaçla eğitim ortamında kullanılabilecek yeterli malzemeyi ihtiva ettiği anlaşılmaktadır. Bu düşünceden hareketle hazırlanan çalışmanın değerler eğitimi alanında bundan sonra yapılacak çalışmalara kaynaklık edeceği düşünülmektedir.

Murad Molla's Mâ-Hazar is a 19th century commentary on Feridüddin Attar's Pendnâme, a book of advice in verse. The author completed his work on Monday, 15 Shawwāl 1249/ 25 February 1834, during his tenure as sheikh at Murad Molla Tekke. In the work, Murad Molla demonstrated his command of Persian and Arabic with his explanations of meaning and grammar. While writing his commentary, he made use of verses, hadiths, theology and the words of important figures. He quoted from the works of prominent representatives of Turkish and Persian literature. This study mainly consists of the transcribed text of Mâ-Hazar based on the author's line copy registered in Süleymaniye Library M. Arif - M. Murad Collection number 00260 and the analysis of the work in terms of values education. In the study, firstly, information about the importance, purpose, limitations, assumptions, methods and models of the research is given. The life, works and Pendname of Feridüddin Attar and his Pendname in Turkish literature are discussed, and the Turkish translations and commentaries of Pendname are given. The following sections of the study provide information about the life and works of Molla Murad and his commentary entitled Mā-Hazar. In addition, the structural features and content of the work, the author's commentary method and the studies on the work are presented. Afterwards, Mâ-Hazar was analyzed extensively in terms of values education based on the Turkish Century Education Model put into effect by the Ministry of National Education in 2024. The copies of Mâ-Hazar are introduced and the translated text of the work is included. The study is completed with the conclusion and proposals section. Considering that the Turkish Language and Literature curriculum in the Turkish Century Education Model allocates an average of 25 percent of each grade level to values education, it becomes clear how important text selection is in terms of transferring values to new generations. We understand that the commentary named Mâ-Hazar, which is the basis of the study, is a very important work for the transfer of values and contains sufficient material that can be used in the educational environment for this purpose. Based on this idea, we think that this study will be a source for future studies in the field of values education.
Murad Molla’s Pendnâme commentary named Mâ-hazar and its examination from the perspective of values education (transcribed text – examination)
Keywords: değerler eğitimi; edebiyat; education; eğitim; İran edebiyatı; literature; Masnavis, Turkish; Mesneviler, Türk; Persian literature; poetry; psikoloji; psychology; şiir; values education