Finansal krizlerin erken uyarı sistemleri sinyal yaklaşımı sistemi ile tespiti, Türkiye uygulaması - Çakmur, Zeynep Dina (My University, 2004)
Döviz krizi, bir ülke ulusal parasına güvenin kaybolması dolayısıyla spekülatif fonların yoğun biçimde ülkeyi terk etmeye başlamasıdır. Merkez bankasının tüm destekleme çabalarına karşın mevcut kur sürdürülemeyerek ulusal paranın devalüe edilmesi veya tümden dalgalanmaya bırakılması biçiminde kendini gösterir. Para krizlerine ilişkin teorik modeller üç nesil olarak sınıflandırılabilir. I. Nesil modellerin temsilcileri, Krugman, Alejandro, Valesco, Stoker olarak sıralanabilir. Krugman modelleri, 1973-1982 yılları arasında Latin Amerika ülkelerinde ortaya çıkan krizleri açıklamak için geliştirilmiştir. Bu modellerde; kriz, bütçe açıklarının bir ürünü olarak değerlendirilmektedir. Krizle ilgili olarak, döviz kuru dengesizliği, bütçe açığı ve ödemeler dengesi gibi temel ekonomik göstergeler esas alınır. II. Nesil modellerin temsilcileri, Obstfeld, Gerlach ve Smets, Mc Kinnon ve Pill, Özkan ve Shutterland, Reinhart ve Vegh, Calve, Leiderman, Frankel ve Rose, Golfajn ve Valdes, Eichengreen, Wyplosz, Berg-Patillo ve Goldman Sachs, Hali J. Edisson olarak sıralanabilir. Modelde rasyonel davranan piyasa aktörleri ile hükümet arasındaki etkileşim vurgulanır. Buna göre piyasada oluşan spekülatif beklentiler hükümetin davranışına bağlı iken, aynı şekilde hükümet de bu beklentilerden etkilenmekte, tavrını bunlara göre değiştirebilmektedir. III. Nesil modellerin (Erken Uyarı Sistemleri) temsilcileri, Kaminsky, Lizondo, Reinhart’dır. Bu yaklaşım birkaç ekonomik değişkenin izlenmesine dayanmaktadır. Çalışmamızın son bölümünde ise, Türkiye için geleceğe yönelik bir kriz olasılığı tahmin edilmiştir. Modelde 14 makro ekonomik gösterge değeri kullanılarak erken uyarı sistemi olan sinyal yaklaşımı ile 1986-2003 yılları arasındaki verileri incelenmiştir. Modelin, 2000:3 döneminde 2 sinyal (İMKB100, İthalat) ve 2000:2 döneminde 3 sinyal vererek (Y.İ.Krediler/ GSMH, İMKB100, ithalat) yüksek bir kriz olasılığına işaret ettikleri görülmektedir. Bu da 2000 Kasım ve 2001 Şubat krizlerinin habercisi olarak sinyallerin güvenirliğinin kanıtıdır.

Foreign-exchange crisis, is the out-going of the speculative funds from the domestic markets in large amounts due to a diminishing assurance to a national currency. İt usually evolves along with the impossibility in the perpetuation of the currency policies despite the supporting actions of the Central Bank, and the devaluation or the floating of the Theorical models on foreign exchange crisis can be classified as three generations. The important names about I. Generation models are, Krugman, Alejandro, Valesco and Stoker. Krugman models, have been developed for the explanation of the 1973-1982 Latin American crisis. In these models, the crisis is explained as a result of the budget deficits. Concerning the crisis, basic economic indicators like currency in equilibrium, budget deficit and balance of payments are considered. Some developers of the II. Generation models are, Obstfeld, Gerlach and Smets, Mc Kinnon and Pill, Özkan and Shutterland, Reinhart and Vegh, Calve, Leiderman, Frankel and Rose, Golfajn and Valdes, Eichengreen, Wyplosz, Berg-Patillo and Goldman Sachs, Hali J. Edisson. Interaction between rationally acting market actors and the government is emphasized in the model. According to this, speculative expectations emerging in the market connected with the government’s attitude, but on the other hand the government may also be affected by these expectations and change its attitude. III. generation models (Early Warning Systems) are by, Kaminsky, Lizondo, Reinhart. This approach depends on the monitoring of a few certain economic variables. In the final section of our study, a possibility of a future crisis for Turkey is estimated. In the model, data between 1986 and 2003 are analyzed by the early warning system, using the values of 14 macro economic indicators. Throughout the model, 2 indicators in the yaer 2000 3rd quarter (İMKB100, Exports) and 3 indicators in the year 2000 2nd quarter (Loans/ Gross National Product, İMKB100, Exports) refer to a high possibility of crisis. These signals, being a warning for the crisis in November 2000 and February 2001, are evidences for the reliability of the approach.
Keywords: Ekonomi; Ekonomik Krizler; Makro ekonomi; Makro ekonomik politika