Kur’an’da amel - Yurt, Yusuf (My University, 2007)
Özet Hareket ve aksiyon evrenin her yerinde hissedilen bir vakıadır. Kur’an-ı Kerim kâinattaki hareketliliğe dikkat çekerek insanoğlundan da sürekli hareket halinde olmasını ve hayat sona erinceye kadar güzel faaliyetler sergilemesini ister. İsim olarak iş, fiil, eylem, edim, çalışma, eser, mahsul, uygulama, didinme, çaba harcama, haraket, faaliyet ve aksiyon, emek, davranış ve ibadet gibi anlamlara gelen amel, bir kavram olarak canlıların gayeli ve bilinçli olarak yaptığı işleri ifade eder. Özellikle insanın bilinçli olarak yapmış olduğu faaliyetleri amel adını alır. Kendine yakın anlamlar ifade eden fiil, sun’, kesb, say’, ibadet, taat, cerh ve iktiraf gibi kavramlarla yakın anlam kesişmeleri olsa bile amel daha farklı bir anlama sahiptir. Amel salih ve gayr-ı salih gibi isimler alır. Salih amel bütün ibadetleri, güzel davranışları ifade eden bir kavram olarak karşımıza çıkar. Gayr-ı salih ameller de güzel olmayan amel ve eylemleri ifade eder. Bu kabil amellerin değişik isimlerle anıldığı da görülmektedir. Kur’ân’da müfsitlerin, kâfirlerin ve şeytanın amelinden söz edilir. Yine amel hasene-seyyie, hayır-şer, maruf-münker ve Tayyib-habis gibi niteliklerle anılır. Hac, oruç, cihad gibi bazı amellerin en üstün (efdal) ameller olduğu ve bunların zaman, mekân ve işleyene göre farklılık arzedebileceği görülür. Yaratma Allah’a (c.c.) mahsus bir sıfattır. İnsanı da amellerini de Allah yaratır. İnsan ise bunları kesbeder. Allah’ın emrettiği şeyler güzeldir. O çirkin şeyleri emretmez. Ancak amellerdeki sözkonusu güzellik veya çirkinlik bazen akılla idrak edilebileceği gibi bazen de anlaşılamaz. Kur’an amellerin kaydedildiğini bildirir. İnsanla beraber bulunan görevli melekler gece-gündüz amelleri yazarlar. Nitekim kıyamet gününde yazılmış olan bu kayıtlar insanın eline verilecektir. Kitabını sağından alanlar, iyi amelleri üstün gelenler, solundan veya arkasından alanlar ise bedbaht olanlardır. İnsanın yapıp ettiklerine el ve ayak gibi vücut organları şahitlik edeciği gibi; yeryüzü gibi cansız maddeler de yapılan şeyleri haber vereceklerdir. Arkalarında güzel eserler bırakan kimselerin amel defterleri o kişilerin vefatıyla kapanmadığı görülür. Sebeb oldukları güzellikler kendilerine fayda sağlamaya devam eder. Allah bazı insanların işlerini, amellerini ıslah eder, tevfikini onlara yardımcı kılar, bozuk olan hallerini ve işlerini düzeltir, onları güzel ameller yapmaya muvaffak kılar. Hatta içten ve samimi tevbe ile günahlarını hasenelere bile çevirir. Bunun yanında, bazı kişilerin amellerini de sonuçsuz ve akim kılar. Küfür, irtidat, şirk ve masiyetler sebebi ile insanın bütün salih amelleri karşılıksız kaldığı gibi, Allah kâfirlerin hile ve tuzaklarını hedefine isabet ettirmeyerek sonuçsuz kılar. Diğer taraftan, güzel ameller yapan, büyük günahlardan kaçınan kişilerin küçük günahları da affa uğrar. İnsanın tabiatında bazı şeylere karşı sevgi ve istek varetmek; bazı eylemleri teşvik ve tavsiye etmek; sonucunun güzel olacağını bildirmek şeklinde, Allah amelleri süsülediği gibi, şeytan da çirkin şeyleri güzel göstermek sureti ile insanlara bazı amelleri süslemekte, güzel göstermekte ve onları yapmaya teşvik etmektedir. Kıyamet günü ameller kendilerine mahsus ölçü ve değerlendirme şekli ile tartılacak, değerlendirilecek iyilikleri ağır gelenler iyi bir hayata, günahları ağır gelenler de bedbaht bir hayata maruz kalacaklardır. Bütün varlıkları Allah yarattığı gibi aslında insanın amelleri de Allah tarafından yaratılmakta insan tarafından ise kesbedilmektedir. Niyet amel için pusula mesabesindedir ve çok önemlidir. Dünyada pekçok amel niyete göre değerlendirildiği gibi ahirette de bütün ameller niyete göre değer kazanacaktır. Dinin temeli olan imanın nelerden oluştuğu, amelin de imanın bir parçası olup olamadığı konusu çok tartışılmış bir konu olmakla beraber varılan en isabetli sonuç, iman için amel hayati derecede önemli olmakla, onu kuvvetlendirip zayıflatacak bir etkiye sahip olmakla beraber imanın bir parçası olamadığıdır. Ancak ameller iman ile değer kazanır ve din nazarında bir anlam ifade eder. Bununla beraber kişinin müslüman olmadan önceki döneme ait güzel amellerin faydasının görülecegi ve aynı döneme ait günahların da örtüleceği görülmektedir. Hatta kafirlerin bile faydalı ve güzel işlerinden istifade edeceği de anlaşılan hususlardandır. İyi amele mükâfat, kötü amele de ceza vermek zorunluluğu olmamakla beraber, Allah iyi ve güzel amele en güzel şekilde ve kat kat; kötü amele ise ancak misliyle karşılık verecektir. Amellerin tastamam karşılığı ahirette görülecektir. Ancak dünyada görülen bazı karşılıklarının olduğu da anlaşılmaktadır. İnsan kendi amelinden sorumludur. Fakat sebeb olduğu iyilik ve kötülük sebebiyle de ceza ve mükâfat görür. Vefat eden insanlar kendileri adına yapılan güzel amellerden istifade ederler. Brief

of the thesis of Action in the Qur’an Movement and action is a reality seen across the universe. While Qur'an highlights this widespread movement to the attention of man, it wants him to join in this perpetual action and to produce useful and good works until the time of death. The work 'act' as a noun means action, work, deed, practice, performance and application. As a concept, 'act' takes the meaning of carrying out any purposeful and conscious works. Especially in human domain, 'act' takes on the meaning of all the good and bad deeds of man. Good deeds include all acts of worship and behaviour, while bad deeds include all unpleasant and ugly acts and works. The later takes on various names. Although, pilgrimage, fating, prescribed prayers etc are listed best deeds, it has been indicated in the Hadith that best of good deeds may take on different forms depending on the time, place and the person. Whatever Allah commands is good and beautiful. He never ordains and unpleasant and ugly act. While sometimes we can comprehend the beauty or the ugliness of a commanded and prohibited act, sometimes this may not be possible due to limitations in our comprehension. Qur'an tells us that all acts of individuals are recorded by angels appointed to each person in a continuous manner. It tells us that these records will be given to the hands of that individual in the day of judgement. People who are handed their book from the right hand side will be of those whose good deeds outweigh the bad ones while those who receive it from the left hand side would have committed more bad deeds than good ones in their lifetime. Organs such as hands, feet etc as well as living or non-living beings will testify and witness to the deeds of each individual if necessary. The Record of Deeds book of individuals who have left lasting works and legacy behind them will not close with their death. As long as their legacy lasts it will continue its benefit. Those who turn to God may find that God would assist them in correcting themselves and their acts. Sincere repentance may even turn bad deeds into good ones by the resulting consequences. Good deed of rejecters of God and those who ascribe partnership to God may not receive any reward and benefit. On the other hand, God may forgive minor sins of those who act righteously and stay away from the major sins. Just as God would make certain deeds look good by encouragement, recommendation and creating man with natural inclinations towards these, Satan embellishes unpleasant and bad deeds by focusing man's attention to the pleasant and pleasurable aspects of the deed. In the day of judgement, all deeds will be weighted or measured with a special instrument. The ones with good deeds outweighing the ad ones will be saved while those with more bad deeds than good ones will be punished. Just as God creates all existence, He also creates all acts. However, acquisition of the deed is by the person committing the act rendering him/ her accountable for the deed. Intension is like the compass of the deed, hence extremely important. Just as worldly deeds are treated according to the intention in worldly courts, Intension will be judged in the Supreme Court of hereafter. While deeds and acts impact on the strength level of the faith of a person, they are not part of faith. Nevertheless, deeds gain value with faith with respect to hereafter and religion. As a favour of God, Qur'an gives the news that the good deeds of a person before entering into Islam will be counted while his bad deeds will be ignored. Moreover, out of the compassion of God, He will assign many rewards to good deeds and only count a bad deed as one. All deeds will receive their due reward or punishment in the hereafter. However, some deeds may see their due result in this lifetime. Not only everyone is responsible and accountable for their own acts, but they are also responsible and accountable for deeds and acts of other that they cause.
Keywords: İslam Dini; Kur’an-ı Kerim