Metin Tahlili açısından Fethu’l Bari ve Umdetu’l-Kari’nin Mukayesesi - Köktaş, Yavuz (My University, 1999)
Hadîslerin anlaşılması ve yorumlanması çabası ilk asırlarda başlayıp günümüze kadar devam etmiştir. İşte bu noktada tezde iki şerh çerçevesinde şu üç cevap aradığımızı söylemek mümkündür: 1- Metin tahlilinin mahiyeti nedir? 2- Geçmişte metin tahlili nasıl yapılmalıdır? 3- Günümüzde metin tahlili nasıl yapılmalıdır? Bu üç soruya üç bölümde cevap verilmiştir. bir metni veya sözü anlamanın en önemli unsurunun, o metni veya sözü ortaya koyanın murâdını anlamaya çalışmak olduğu ortaya konmuştur. Sözü söyleyenin zihninde var olan yani murâd ile söz arasındaki mutabakat temel bir sorundur. Geçmişte bu sorun çeşitli şekillerde ele alınmış ve anlamanın imkanları sistemleştirilmeye çalışılmıştır. Şârihlerimiz İbn Hacer ve Aynî yukarıda sözü edilen söz ve murâd ilişkisini, zâhir ve murâd ilişkisi olarak ortaya koymuş, bunu da hadîslerin anlaşılmasına uygulamışlardır. İşte birinci bölümde bu kavramsal çerçeve tespit edilmiş ve hadîslere nasıl uygulandığı gösterilmiştir. Murâdı tespite etmenin aslında manayı tespit etmek olduğu belirtilmelidir. Dolayısıyla fıkhî hadîslerin, ihtilaflı hadîslerin, müşkil hadîslerin değerlendirilmesi, ayrıca hadîslerin garîbu'l-hadîs, hikmet ve hakikat-mecâz açısından değerlendirilmesi bütünüyle manayı tespit etme çabasıdır. İkinci bölümde de şârihlerimizin manayı tespit etmek için hadîsleri çeşitli açılardan nasıl değerlendirdikleri gösterilmiştir. Yukarıda zikrettiğimiz üçüncü sorunun cevabını üçüncü bölümde uygulamalı olarak vermeye çalıştık. Burada birinci bölümde ortaya koyduğumuz kavramsal çerçeveyi kullandığımızı belirtmek isteriz.

The effort to understand and to interpret the Hadiths has a long history from very beginning of Islamic era up to now. At this point, we have been awaited by these very grave questions to answer: 1- What does the nature of the text analysing mean? 2- Has the history seen such as text analysing in any moment? 3- Is it necessary to study on text analysing in comtemporary age? We did try to response these questions as: to try to comprehend the aim (murâd) of a speech-uttering person or a text-writer is the most important element for the perception of the given utterance or the text. The reconciliation between the murâd and the speech, that exist in the spiker's mind, is the basic question. In the past, this problem was dealt by many aspect, yet as well as to systematize the possibilities of the comprehension was also dealt with. Our commentators İbn Hajar and Ayni had applied to the relation ship between the speech and murâd such as relationship of zâhir to murâd and, by doing so, they applied this also to the understanting of hadiths. Here, in the Chapter I, it is tried to clear up the conceptual frame, and showed how the apply this to the hadiths. We must state that to put forward to murâd also means, in fact, to clear up the meaning. Therefore the valuation of juridical (fıkhî) hadiths, and that of hadiths in a way conflicting, and that the muşhkil hadîth, and, in addition to this the valuation of the hadiths according to the garib al-hadith, hikmat, and haqiqat-mejaz, are of them the some product of the effort to gain to meaning. In the Chapter II, we have shown the ways of valuation of our two commentators to gain the meaning ih the hadith. The response of third question is dealt by. Given some practising as the Chapter III, we have to foretell that, by doing that, we applied between the norms of the first chapter. İn a text analysing, there is always a relationship between zâhir, murâd, delil, and ta'wil. It is possible to analysize a text if we can keep in mind this norms.
Keywords: HADİSLER; KUR’AN-I KERİM