Netflix orijinal yapımı Türk filmlerinde kültürel belleğin anlatıdaki etkisi - Türkay, Eda (My University, 2025)
Dijital yayın platformları, geleneksel gösterim olanaklarına alternatif olarak, kimi zaman alışılmış medya kabullerini tekrar ederek, kimi zaman da bunların dışına çıkarak özgün politikalar geliştirmiştir. Bu platformlar, içerik politikalarıyla beyaz perdeyi ekrana, seyirciyi kullanıcıya, anlatıyı ise içeriğe dönüştürerek yeni seyir alışkanlıkları yaratmış ve dijital bir kültür inşa etmiştir. Netflix, bu kültürün önemli bir mimarıdır. Tezde, Netflix’in içerik oluştururken anlatı boyutunda kültürel belleği nasıl araçsallaştırdığı incelenmiştir. Bu çerçevede, Netflix orijinal yapımı Türk filmleri içerisinde yerel kültürel anlatısıyla ön plana çıkan üç film belirlenmiş; belirlenen Sen Hiç Ateş Böceği Gördün Mü? (2021), Cici (2022) ve Âşıklar Bayramı (2022) filmleri göstergebilim yöntemi ile analizlenmiştir. Juri Lotman’ın kültürel göstergebilim ve Christian Metz’in sinema göstergebilimi yaklaşımlarından faydalanarak filmlerin anlatısında yer alan yerel ve evrensel kültür ögeleri ayrıştırılmıştır. Bu ögelerin gösteren – gösterilen ikiliğinde karşılıkları bulgulanmış ve filmin anlatısında, kültürel bellek ögelerinin ne şekilde konumlandırıldığı yorumlanmıştır. Sonuçta; Netflix’in orijinal yapım olarak ürettiği Türk filmlerinin anlatısında kültürel belleğin, anlatının temellendiği hikâyede yer alsa da sunuş şekli ile bir araca dönüştüğü; kültürel bellek ögelerinin bir ilgi unsuru olarak konumlandırıldığı ifade edilmiştir. Filmlerin anlatısında yerel kültür ve kültürel belleğe ait ögelerin, yerli izleyicinin aşinalık duygusu ve konfor alanı kullanılarak tercih edildiği, yabancı izleyiciler için ise bir ilgi ve merak unsur olarak konumlandırıldığı yorumlanmıştır. Bu durumun, hem bellek turizmine hem kültürün metalaşmasına hem de kültürel belleksizleşmeye yol açarak kapitalist kültür endüstrisi dinamiklerinin işlemesine neden olduğu belirtilmiştir.

Digital broadcasting platforms have developed original policies as an alternative to traditional screening opportunities, sometimes by repeating conventional media acceptances and sometimes by going beyond them. These platforms have created new viewing habits and built a digital culture. Netflix is an important architect of this culture. The thesis examines how Netflix instrumentalizes cultural memory in the narrative dimension while creating content. Within this framework, Sen Hiç Ateş Böceği Gördün Mü? (2021), Cici (2022), and Âşıklar Bayramı (2022) were analyzed using the semiotic method. The local and universal cultural elements in the narratives of the films were separated by utilizing Juri Lotman's cultural semiotics and Christian Metz's cinema semiotics approaches. The counterparts of these elements in the signifier-signified dichotomy were found and how the elements of cultural memory were positioned in the film's narrative was interpreted. As a result; it has been stated that in the narrative of Turkish films produced by Netflix, cultural memory has become a tool with the way it is presented; cultural memory elements are positioned as an element of interest. It has been interpreted that in the narrative of the films, elements of local culture and cultural memory are preferred by using the sense of familiarity of the local audience, and positioned as an element of interest and curiosity for foreign audiences. It has been stated that this situation causes both memory tourism, commodification of culture and cultural amnesia, and causes the dynamics of the capitalist culture industry to operate.
Keywords: cultural memory; cultural semiotics; kültürel bellek; kültürel göstergebilim; Netflix; Social aspects; sosyal yönden; Türk sineması