Sosyal inşacı yaklaşımlar ışığında BM müdahalelerinin normatif dönüşümü - Sarıkaya, Burak (My University, 2025)
Bu tez çalışmasının konusunu teşkil eden barış güçleri, Birleşmiş Milletler (BM)’nin amacı olan uluslararası barış ve güvenliğin sağlanması amacına hizmet etmektedir. Soğuk Savaş döneminin sona ermesiyle beraber bu amaç varlığını sürdürse de barış güçleri başta olmak üzere BM müdahaleciliği, yapısal ve fikri bir dönüşüm yaşamıştır. Bu tezin amacı barış güçleri başta olmak üzere BM müdahalelerinin yaşamış olduğu yapısal ve normatif dönüşümü açıklamaktır. Tez çalışması; BM müdahalelerin yaşamış olduğu bu dönüşümü uluslararası sistemde yaşanan normatif ve fikirsel değişim üzerinden; sosyal inşacı yaklaşımların sunmuş olduğu perspektifle açıklayacaktır. Kalitatif yöntem benimsenerek, barış güçleri başta olmak üzere BM müdahalelerinin tarihsel süreçte yaşadığı dönüşüm; amaçları, ilkeleri ve sahip oldukları yetkileri üzerinden süreç analizine dayalı karşılaştırması yapılarak aktarılacaktır. Ayrıca bu müdahalelerin yaşadığı dönüşüm; norm girişimcisi aktör olarak tanımlanan Genel Sekreter öncülüğündeki çeşitli uzman ve hükümet dışı aktörlerin öncülüğünde yapılan panel raporları ile Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi Kararları, Uluslararası Komisyon ve Zirve Raporları gibi yazılı hukuki metinler ile ortaya konularak nitel bir analiz yapılmaya çalışılacaktır. Dönüşen BM müdahalelerin dayandığı yeni normatif gerekçeyi oluşturan insani müdahalenin koruma sorumluluğuna evrilmesi; sosyal inşacı teorinin çağdaş düşünürlerinden Martha Finnemore ve Katryn Sikkink tarafından oluşturulan norm yaşam döngüsü modeli ve norm çatışması kavramları ışığında açıklanacaktır. BM Genel Sekreterlerinin ve uluslararası toplumun dönem bazlı normatif talepleri, başat mekanizma olan BM ve müdahale aracı olan barış güçleri üzerinden ortaya konacaktır.

The peace forces, which are the subject of this thesis, serve the purpose of the United Nations (UN) to ensure international peace and security. With the end of the Cold War, although this goal has continued to exist, UN interventions, particularly peacekeeping forces, have undergone a structural and ideological transformation. The purpose of this thesis is to explain the structural and normative transformation that UN interventions, especially peacekeeping forces, have experienced. This thesis will explain this transformation of UN interventions through the normative and ideological changes in the international system, based on the perspective provided by social constructivist approaches. By adopting a qualitative method, the transformation of UN interventions, particularly peacekeeping forces, throughout history will be presented through a process-based comparative analysis of their goals, principles, and authorities. Additionally, this transformation of interventions will be examined through qualitative analysis using written legal texts such as panel reports led by various experts and non-governmental actors under the leadership of the Secretary-General, General Assembly and Security Council Resolutions, International Commissions, and Summit Reports. The evolution of humanitarian intervention into the responsibility to protect, which constitutes the new normative justification on which the transformed UN interventions are based, will be explained in the light of the norm life cycle model and norm conflict concepts developed by contemporary thinkers of social constructivist theory, Martha Finnemore and Katryn Sikkink. The period-based normative demands of the UN Secretaries General and the international community will be presented through the UN as the dominant mechanism and the peace forces as the intervention tool.
Keywords: Barışı Koruma; Birleşmiş Milletler; Humanitarian Intervention; İnsani Müdahale; Koruma Sorumluluğu; Peacekeeping; Responsibility to Protect; Social Constructivism; Sosyal İnşacılık United Nations; United Nations