Beyhan Sultan vakıfları ve vakfiyelerinin değerlendirilmesi - Ünal, Merve (My University, 2022)
Bu tezde, İslam medeniyetinin en önemli organizasyonlarından biri olan vakıf kurumunun 19. yüzyıl Osmanlı örneklerinden Sultan III. Mustafa’nın kerimesi Beyhan Sultan vakıfları, vakfiyeleri doğrultusunda bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Beyhan Sultan’a ait biyografik bilgiler ile kurmuş olduğu vakıflar hakkındaki bilgiler sunulmuştur. Araştırmada, hukuki bir belge olmanın yanında vâkıfın kimliği, hayırseverliği, tasarrufatı ile şehrin sosyal ve iktisadi hayatına katkıları gibi daha birçok konuda veri sağlayan birincil kaynaklardan vakfiyeler temel kaynak olarak kullanılmaktadır. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde Beyhan Sultan’a ait iki adet vakfiye defteri bulunmaktadır. İlk defterde bir ana vakfiye ve altı ek vakfiye, ikinci defterde bir ana vakfiye olmak üzere toplam sekiz vakfiyedir. Tespit edilen bu vakfiyeler merkeze alınarak değerlendirme ve analizler yapılmakta, Osmanlı Arşivi ve mevcut literatür verileriyle de desteklenmektedir. Dönem şartlarını dikkate alarak hanedan mensubu bir kadının vakıflar yoluyla ne tür katkılar sağladığı değerlendirilmiştir. Ayrıca vakfiyelerde ve literatürde yer alan bilgilerle bir Beyhan Sultan biyografisi de inşa edilmektedir. Bunlara ilave olarak vakfiye metninin görselleri ile birlikte transkripsiyonuna yer verilerek vakfiyelerin araştırma sahasına kazandırılması hedeflenmiştir. Geniş bir hacme sahip olan vakfiyelerin metin özellikleri ve içerikleriyle birçok alan için veri sağlayacağı düşünüldüğünde konuyla ilgili araştırmaların kolayca yürütülmesine imkân verecektir. Bu tezin; Beyhan Sultan ile ilgili verilen bilgilerle biyografi çalışmalarına, kurulan vakıflar dolayısıyla Osmanlı vakıf tarihine, tesis edilen eserler ve istihdam alanlarıyla şehir tarihi ve sosyal tarih araştırmalarına, sosyal-iktisadi hayata katkılarıyla sosyoloji ve iktisat tarihi araştırmalarına, hem mimari eserleriyle hem vakfiye tezyinatıyla İslam sanat tarihi ve mimarisi araştırmalarına, kadınların toplum içerisindeki etkinliğini ve faaliyetlerini ortaya çıkarmasıyla kadın çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

This thesis evaluates the waqfs of Beyhan Sultan, daughter of Mustafa III in the light of her waqfiyyes. In the Archive of the General Directorate of Waqfs of Turkey, there are two waqfiyye registers belonging to Beyhan Sultan; In the first register, there is one main waqfiyye and six additional waqfiyyes, in the second one there is one main waqfiyye, which makes a total of 8 waqfiyyes. Her waqfiyyes provide information on the identity of Beyhan Sultan, her charitable activities and her contribution to the social and economic life of the city. Waqfiyyes have been complemented by the archival documents from the state archive. First chapter constructs the biography of Beyhan Sultan based on the waqfiyyes, archival documents and secondary literature. The following chapter focuses on the evaluation of the waqfiyyes. This chapter examines the contribution of Beyhan Sultan in various fields by taking into consideration of the historical conditions of the period. Since the content of foundations provides data in many fields, the full transcription of foundations is included at the end of the thesis. Due to the value of ornamentations on the waqfiyyes for art historians, the fascimiles of the waqfiyyes have also been provided at the end This thesis contributes to various fields such as biography studies, social history, urban history, economic history and art history. Additionally, a focus on the biography and charitable activities of Beyhan Sultan reveals what it meant to be a female member of the imperial dynasty in the 19th century Ottoman world
Keywords: Beyhan Sultan; History; Islam; İslam; Kadın Araştırmaları; Tarih; Vakfiye; Vakıf; Waqf; Waqfiyye; Women’s Studies