Bakü'de yayımlanan Şelale Dergisi (1913-1914) üzerine bir inceleme - Bozlak, Seda (My University, 2025)
Bu tez çalışmasında, 1913–1914 yılları arasında Azerbaycan’ın Bakü şehrinde Osmanlı Türkçesiyle yayımlanan Şelale dergisi kapsamlı bir biçimde incelenmiştir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, derginin genel içeriği, yazar kadrosu, ilanları ve görselleri ele alınmıştır. İkinci bölümde, Şelale dergisinin tüm sayılarının ayrıntılı indeksine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, Sabribeyzâde Halit Bey’in dergide yayımlanan şiirleri Latin harflerine aktarılmış ve tematik olarak sınıflandırılmıştır. Dördüncü bölümde ise Halit Bey’in tefrika hâlinde yayımladığı Aşk ve Heves adlı romanının transkripsiyonu yapılmıştır. Sabribeyzâde Halit Bey, İstanbul’dan Bakü’ye edebî bir misyon üstlenerek gitmiş; başyazarlığını yaptığı Şelale dergisi aracılığıyla Türk edebiyatını bu coğrafyada tanıtmayı amaçlamıştır. Dergi, Türkçülük ve Osmanlıcılık düşüncelerini destekleyen bir çizgide yayın yapmış; Halit Bey, Osmanlı Türkçesinin edebî dil olarak benimsenmesi gerektiğini savunmuş ve bu doğrultuda çeşitli tartışmalara yer vermiştir. Ayrıca, dönemin Türkiye sahasından birçok edebî örneğe de dergide yer verilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Şelale dergisini bilim dünyasına kazandırmak; Sabribeyzâde Halit Bey’in şiirlerinin ve Aşk ve Heves romanının transkripsiyonunu yaparak dönemin edebî ve fikrî dinamiklerine dair yeni bir perspektif sunmaktır. Böylece hem Şelale dergisi hem de Halit Bey’in edebî mirası literatüre kazandırılmış olacaktır.

This thesis presents a comprehensive examination of Şelale, a periodical published in Ottoman Turkish in Baku, Azerbaijan, between 1913 and 1914. The study is structured into four main sections. The first section introduces the magazine’s general content, contributors, advertisements, and visual materials. The second section provides a detailed index of all issues of Şelale. The third section includes the transcription of all poems published by Sabribeyzâde Halit Bey in the magazine, classified thematically. The fourth section offers the transcription of Halit Bey’s serialized novel Aşk ve Heves. Sabribeyzâde Halit Bey arrived in Baku from Istanbul with a literary mission and sought to introduce Turkish literature to the region through his editorial leadership in Şelale. The magazine supported the ideals of Turkism and Ottomanism, advocating for the use of Ottoman Turkish as a literary language. It also featured contributions from prominent Turkish writers and thinkers of the period. The primary aim of this thesis is to bring Şelale to the attention of the academic community and contribute to the field by transcribing and analyzing Sabribeyzâde Halit Bey’s poems and novel. This study aims to provide a new perspective on the literary and intellectual dynamics of the early 20th century and to reintroduce a significant cultural and literary publication to the scholarly literature.
An analysis on the Waterfall Journal published in Baku (1913-1914)
Keywords: Azerbaijan litareture; Azerbaijani Literature; Azerbaycan edebiyatı; Azerbaycan Edebiyatı Şelale Magazine; Baku Press; Bakü Basını; History and criticism; Osmanlı Türkçesi; Ottoman Turkish; Periodicals; Sabribeyzâde Halit Bey; Süreli yayınlar; Şelale Dergisi; Tarih ve eleştiri; Turkism; Türkçülük