Bağımsız denetim kurumlarının muhasebe hesap düzeni - Karatimur, Mehmet (My University, 2001)
Denetim; ekonomik faaliyet ve olaylarla ilgili iddiaların önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak ve sonuçları ilgi duyanlara bildirmek amacıyla tarafsızca kanıt toplayan ve bu kanıtları değerlendiren sistematik bir süreçtir. İlk izlerine Mısır'da rastlanan muhasebe denetimi, ülkelerin ekonomileri geliştikçe, dünya üzerinde hızla yayılmıştır. Denetim; işletme ile ilgili kurum ve kuruluşların, işletme hakkında verecekleri kararların alınması işlevine yardımcı olmaktadır. Denetim kavramını bazı kıstaslara göre sınıflandırabiliriz: · Amaçlarına göre denetim türleri - Mali tablolar denetimi - Uygunluk denetimi - Faaliyet denetimi - Özel amaçlı denetimler · Kapsamına göre denetim türleri - Genel denetim - Özel denetleme · Yapılış nedenlerine göre denetim türleri - Zorunlu (yasal) denetim - İsteğe bağlı denetim · Uygulama zamanına göre denetim türleri - Devamlı denetim - Ara denetim - Son denetim · Denetçinin statüsüne göre denetim - İç denetim - Kamu denetimi - Bağımsız denetim Serbest meslek sahibi olarak kendi adına çalışan veya bir denetim şirketinin ortağı olan kişiler tarafından, işletmelerin mali tablolarının genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluk derecesini belirlemek amacıyla yapılan denetim çalışmaları, bağımsız denetim olarak adlandırılır. Bağımsız denetçiler mali tablolarını inceledikleri işletmelerden ücret alırlar ancak denetim sonucunda rapor hazırlarken işletmeden bağımsız bir biçimde çalışırlar. Ülkemizde 1970'li yıllarda şirketlerimizin yurtdışı atılımları sonucu bağımsız denetçi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Türkiye'de bağımsız denetim zorunluluğu, ilk defa 1987 yılında bankaların denetimi ile gündeme gelmiştir. Bağımsız denetim ihtiyacının artması sonucunda, 13 Haziran 1989 tarihinde 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu çıkarılmıştır. Bu kanun sonucunda serbest muhasebecilik, serbest mali müşavirlik ve yeminli mali müşavirlik meslekleri de ortaya çıkmıştır. Yeminli mali müşavir olabilmek için çok zorlu yollardan geçilmesine karşın, mesleğin ekonomik ve sosyal avantajları, mesleği çok cazip bir hale getirmektedir. Yeminli mali müşavir olabilmek için çeşitli yollar vardır. On yıl serbest mali müşavir olarak çalışıp, yeminli mali müşavirlik sınavını verenler yeminli mali müşavir olabilir. Vergi incelemesi yetkisi almış olanların kamu kurum ve kuruluşlarında geçen hizmet süreleri, serbest mali müşavirlikte geçmiş sayılır. Ayrıca hukuk, iktisat, maliye, işletme, muhasebe, bankacılık, kamu yönetimi ve siyasal bilimler dallarında öğretim üyesi olanların da bu hizmetlerde geçen süreleri de serbest mali müşavirlikte geçmiş sayılır. Vergi incelemesi almış ve mesleki yeterlilik sınavını vermiş olanlarla, yukarıda sayılan eğitim dallarında profesörlük unvanını alanlar için sınav şartı aranmaz. Yeminli mali müşavirler; gerçek ve tüzel kişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin, mali tablolarının ve beyannamelerinin mevzuat hükümleri, muhasebe prensipleri ile muhasebe standartlarına uygunluğunu ve hesapların denetim standartlarına göre incelendiğini tasdik eder. Yeminli mali müşavirler yapmış oldukları tasdikten devlete karşı, vergi mükellefi ile birlikte, müştereken ve müteselsilen sorumludurlar. Yeminli mali müşavirler, kendileri bir denetim şirketi kurabilecekleri gibi ülkemizde faaliyet gösteren uluslararası denetim şirketlerine de ortak olabilirler. Ülkemizde faaliyet gösteren bu uluslararası denetim şirketleri, piyasaya rekabet ve kalite getirdikleri gibi, yeni kurulan denetim şirketlerine de örnek olurlar. Denetim süreci müşterinin seçimi ve işin kabulü ile başlar, denetim raporunun hazırlanması ile sona erer. Denetim süreci şu aşamalardan oluşur: · Müşterinin seçimi ve işin kabulü · Denetimin planlanması - Müşteri hakkında bilgi edinme - Denetimde risk planlaması - İç kontrol yapısının incelenmesi ve kontrol riskinin belirlenmesi · Denetim Denetim kanıtları · Denetim teknikleri · Çalışma kağıtları · Denetim raporu Bu süreç sonucunda hazırlanan denetim raporu dört değişik sonuç içerebilir. Bu sonuçları da şu şekilde sıralayabiliriz: - Olumlu görüş içeren rapor - Olumsuz görüş içeren rapor - Görüş bildirmekten kaçınma halinde denetim raporu - Şartlı görüş içeren denetim raporu Olumlu görüş içeren rapor; denetçinin, denetim çalışmaları sonucunda, denetlenen işletme hakkında olumlu görüşünü içeren rapordur. Olumsuz görüş içeren rapor; denetçinin, denetim çalışmaları sonucunda olumsuz görüşünü içeren rapordur. Görüş bildirmekten kaçınma; denetçiye verilmiş bir haktır. Denetçi, mali tablolarla ilgili yeterli kanıt toplama konusunda engeller ve sınırlamalarla karşılaşınca, mali tablolar hakkında herhangi bir görüşe sahip olamaz. Bu durumda denetçinin görüş bildirmeme sebeplerini raporunda açıkça bildirmesi gerekmektedir. Şartlı görüş içeren denetim raporu; denetçinin, denetim çalışmaları sırasında karşılaştığı sınırlamalar sonrası denetlenmesini istediği halleri içeren denetim raporudur. Bağımsız denetim kurumlarını yapısal olarak inceleyecek olursak, hizmet sağlayan işletmeler sınıfına koyabiliriz. Yapılan bu hizmetleri de raporlama hizmetleri ve danışmanlık hizmetleri olarak iki ana grupta inceleyebiliriz. Raporlama hizmetleri, bağımsız denetim kurumlarının en önemli gelir kaynağıdır. Bağımsız denetim kurumları, müşteri firmaların belgelerini ve defterlerini tasdik edip bunlarla ilgili raporlar yazarlar. Tasdik edilecek bu belgeler 3568 sayılı kanuna göre şunlardır: · Gelir Vergisi yönünden; - Yıllık gelir vergisi beyannameleri ve bunlara ekli mali tablolar ve bildirimler. - Gelir Vergisi Kanununun 94'üncü maddesi ile ilgili olarak verilen muhtasar beyannameler. - Gelir Vergisi Kanununun 80 ve 82'nci maddeleriyle ilgili olarak verilebilecek münferit beyannameler. - Geçici vergi bildirimleri. · Kurumlar Vergisi Yönünden; - Yıllık kurumlar vergisi beyannameleri ve bunlara ekli mali tablolar ve bildirimler. - Kurumlar Vergisi Kanununun 24'üncü maddesi uyarınca verilen muhtasar beyannameler. - Kurumlar Vergisi Kanununun 22'nci maddesi uyarınca verilen özel beyannameler. - Geçici vergi bildirimleri. · Katma Değer Vergisi yönünden; - Katma değer vergisi beyannameleri ve ekleri. - İade hakkı doğuran işlem ve belgeler. - Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nca gerek görülecek katma değer vergisine ilişkin diğer işlem ve belgeler. · Veraset ve İntikal Vergisi yönünden; - 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 10'uncu maddesinin (a) bendi uyarınca yapılmakta olan servet incelemelerine konu olan bilançolar ve bununla ilgili beyannameler. - Veraset ve İntikal vergisi beyannamelerinin ve eklerinin incelenmesi, takdir işlemlerinin yapılması ve tasdiki. · Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun yönünden; - 6183 sayılı Kanunun 48'inci maddesi gereğince borcunun tecilini talep eden mükelleflerin dolduracakları Erteleme ve Taksitlendirme Talep ve Değerlendirme Formları - 6183 sayılı Kanunun 105'inci maddesi gereğince verilen terkin beyanlarının incelenmesi ve tasdiki. · Damga Vergisi yönünden; - 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 18 ve 22'nci maddeleri uyarınca makbuz karşılığı ödemeler için verilecek damga vergisi beyannameleri ile 19 ve 23'üncü maddeleri uyarınca istihkaktan kesinti suretiyle tahsil edilen damga vergileri ile ilgili olarak verilecek beyannameler. · Mali mevzuatta yer alan indirim, teşvik, istisna ve muafiyetler yönünden; - Yatırım indirimi. - Döviz kazandırıcı işlemlerde vergi istisnası. - Yeniden değerleme. - Stok değerlemesi. - Eğitim, spor ve sağlık yatırımlarından elde edilen kazanç istisnası. - Dernek, tesis, vakıf ve kooperatiflere muafiyet tanınması. - Diğer teşvik, indirim, istisna ve muafiyetlerle ilgili işlemler. Danışmanlık hizmetleri, raporlama hizmetlerine göre daha geri planda kalır. Bağımsız denetim şirketinin müşterisi olsun veya olmasın her türlü firma, ücreti karşılığında danışmanlık hizmetlerinden faydalanabilir. Bağımsız denetim kurumları tarafından yapılan danışmanlık hizmetlerini şu şekilde sıralayabiliriz: - Sürekli danışmanlık - Arızi danışmalık - Kontrol ve revizyon işleri - Firma muhasebe sisteminin kurulması Bu hizmetlerin yanında bağımsız denetim kurumları, devlet ile müşteri firma arasındaki uyuşmazlık işleri ile ilgilenebilirler. Ayrıca yeminli mali müşavirler bazı konular hakkında bilirkişilik yapabilirler. Türkiye'de, yerli veya yabancı denetim firmaları tekdüzen hesap planını kullanmak zorundadırlar. Bağımsız denetim kurumları, hizmet işetmeleri oldukları için hesap planının 7/ A seçeneğini kullanmak durumundadırlar. Bağımsız denetim kurumlarının faaliyetlerinin büyük bir kısmını rapor satışları oluşturmaktadır. Rapor çeşitleri, 600 YURTİÇİ SATIŞLAR hesabının alt hesaplarında sıralanır. Ayrıca danışmalık hizmetleri de 600 YURTİÇİ SATIŞLAR hesabının alt hesabında yer alabilir. Denetim şirketinin, başka denetim şirketlerinden, ücreti karşılığında hizmet elde etmesi durumunda danışmalık gideri oluşur. Denetim şirketleri için özellik arz eden bu gider çeşidi, 740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ hesabının alt hesabında yer alabilir.

Auditing is the systematic process which investigates the appropriateness of the economic activities and events to the before set criteria, collects evidences and evaluates these to inform the institutions or people who are interested in these results. Auditing, first observed in Egypt, has spread worldwide as the economies of countries have developed. Auditing helps the managing firms and institutions in the process of taking decisions about the management. We can classify the term auditing according to some criteria: · Types of auditing according to their aims - Auditing of financial tables - Auditing of appropriateness - Auditing of activity - Auditing stamming from special aims · Types of auditing according to their scopes - General auditing - Special auditing · Types of auditing according to their reasons about why they are done - Compulsory (legal) auditing - Non-compulsory auditing · Types of auditing according to their periodic basis - Continuous auditing - Mid-time auditing - Final auditing · Types of auditing according to the status of the auditor - Inherent auditing - Public auditing - Independent auditing Independent auditing is the investigation of appropriateness of the financial tables of firms to the generally accepted accunting principles done by the people, who are either employers or partners of an auditing company. Independent auditors charge the firms of which financial tables they investigate but work independently and on their own when they write reports after auditing. After the foreign-trade advance of firms in 1970's, the need of independent auditors arised in Türkiye. The independent auditing as a must was first put on the agenda in 1987 with the auditing of banks. In June 13th 1989, law numbered 3568 Free Consultancy, Free Financial Consultancy and Master Financial Consultancy Law was passed. After this law free consultancy, free financial consultancy and master financial consultancy became professions. Even though the procedure to become a master financial consultant is extremely hard but the economic and social advantages of the occupation makes this profession very attractive. There are several ways to become a master financial consultant. The ones who have worked ten years as free financial consultants and have pass the master financial consultancy exam can become master financial consultant. The working service years of the ones who have working in public institutions and organizations tax auditing authorization are counted as the years passed in free financial consultatns. This rule is also valid for the university teachers (who are either an associate or full professor) in law, economics, finance, management, accounting, banking, public management and political science departments. For the ones who have tax auditing authorization and passed the occupational aclequacy exam; and for the above mentioned university teachers there is no need to take the master financial consultancy exam. Master financial consultants, approve that the financial tables and declarations of real or legal bodies or their firms and enterprises are appropriate to accounting standarts and principles. They also approve that the accounts are investigated according to auditing standarts. Master financial consultants are responsible with the tax payer for the approval they have done in front of the government. Master financial consultants can either set up an auditing firm or they can be partners of international auditing firms which also have branches in Türkiye. The international auditing firms not only cause competition and quality in the market, but also are good examples for the new domestic auditing firms. The auditing process starts with the choosing of the customer and acceptance of the job; ends with the preperation of the audit report. Auditing process includes the following stages: · Choosing of the customer and acceptance of the job · The planning of auditing - Gathering information about the customer - Risk planning in auditing - The investigation of inherent control mechanism and the determination of control risk · The program of auditing · The evidences of auditing · The techniques of auditing · Working papers · Audit report The audit report prepared after this procedure can include four different results: - Report implifying affirmative opinion - Report implifying negative opinion - Report in case of avoiding to tell opinion - Report implifying conditional opinion When we inspect the independent auditing institutions in a structural basis, we can classify them as firms providing service, namely the service sector. We can also classify these services under two main categories as reporting service and consultancy service. Reporting service is the main source of income of independent auditing firms. Independent auditing firms approve the documents and papers of the customer firms and write reports about these. Consultancy services come after the reporting services. Any firm regardless of being a customer of the independent auditing firm or not can have consultancy services due to charging. The following are the consultancy services done by the independent auditing firms: - Permanent consultancy - Temporary consultancy - Control or revision jobs - The establishment of customer firm's accounting system. Apart from these services, independent auditing firms can be involved in cases of disagreement between the government and the customer firm. Master financial consultants can also be experts in some cases. In Türkiye the national and international auditing firms must use the monotonous account plan. Independent auditing firms should use the 7/ A option of the account plan because they are service companies. The selling of reports constitute a large section of the activities of independent auditing firms. Types of reports are classified in the lower accounts of 600 YURTİÇİ SATIŞLAR. When an auditing company receives service from other auditing firms due to charging, there happens a consultancy expenditure. This type of expenditure that has a special place for auditing firms can be classified under the lower account of the 740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ account.
Keywords: Muhasebe; Muhasebe Tek Düzen Muhasebe Sistemi; Yönetim ve yardımcı hizmetler